Hiểm họa cadimi trong canh tác sầu riêng: ‘Đã nhiễm vào trái thì không thể trục xuất’

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Lê Phong Hải - Giám đốc Trung tâm Chuyển giao công nghệ Biotech Solution, Phó chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam để làm rõ những vấn đề này.

Thưa ông, qua thực tế làm việc với bà con nông dân, ông đánh giá đâu là những rủi ro lớn nhất trong việc trồng sầu riêng hiện nay, đặc biệt là khi canh tác nghịch mùa?

TS. Lê Phong Hải: Rủi ro hiện nay rất cao. Khi bà con làm nghịch mùa, có hai vấn đề lớn.

Thứ nhất, nếu làm nghịch mùa mà rơi vào đúng mùa mưa lũ , vườn cây rất dễ bị ngập úng. Tình trạng này khiến đất bị thiếu oxy , và trái sầu riêng rất dễ bị sượng nước, cháy múi.

Thứ hai, để làm nghịch mùa, bà con thường phải xử lý cho cây kiệt quệ , tạo "sốc" để ép cây ra bông. Chính quá trình xử lý này đang dẫn đến một vấn đề nghiêm trọng là ô nhiễm kim loại nặng trong đất.

Xem thêm:Mạnh tay cấm thuốc bảo vệ thực vật nguy cơ cao: Cadimi 'hung thần' của sầu riêng vào danh sách đen

Không xuất được, cũng vì… lạm dụng 

Ông có thể nói rõ hơn về vấn đề ô nhiễm kim loại nặng này? Cụ thể là cadimi mà nhiều thị trường xuất khẩu đang cảnh báo?

TS. Lê Phong Hải: Đây chính là mấu chốt. Để làm mầm cây trong quá trình làm nghịch mùa , bà con đang có xu hướng bón một lượng phân lân quá lớn. Việc này đã vô tình đưa vào đất một lượng cadimi và các kim loại nặng khác có trong phân bón.

Bản thân cadimi là kim loại có động tự do rất mạnh, đặc biệt là khi độ pH của đất thấp, tức là đất bị chua. Khi pH thấp, cadimi sẽ ở dạng hòa tan, cây sẽ hút và đưa thẳng vào trái.

Hậu quả là khi thu hoạch, chúng ta không thể xuất khẩu được vì lý do dư lượng cadimi.

Một khi cadimi đã nhiễm vào trái rồi, chúng ta có giải pháp nào để ‘trục xuất’ hay xử lý nó không, thưa ông?

TS. Lê Phong Hải: Tôi phải khẳng định rằng “Đây là một điều không thể”.

Nhiều người nói về câu chuyện "trục xuất" cadimi ra khỏi trái, nhưng đó là điều không làm được. Vì vậy, bà con phải hết sức bình tĩnh và phải có kế hoạch chuẩn bị ngay từ đầu.

Xem thêm: Nông sản Việt: Chuyển mình hay mãi cảnh 'nô dịch' vì tư duy bán thô?

Nâng độ pH để 'khóa' cadimi trong đất

Vậy giải pháp chính xác để ngăn chặn cadimi đi vào trái cây là gì?

TS. Lê Phong Hải: Giải pháp cốt lõi nằm ở đất. Khi phát hiện đất có nguy cơ nhiễm cadimi (thường do pH thấp), bà con phải ngay lập tức nâng độ pH của đất lên.

Mục tiêu là phải đưa pH đất lên mức tối thiểu là từ 5.5 cho tới 6.5. Khi pH được nâng lên mức này, cadimi sẽ bị cố định lại trong đất , nó không còn ở dạng hòa tan để đi lên trái cây của mình nữa. Đây là phần ngăn chặn thiết yếu và thiết thực nhất.

Đối với những vườn cây vừa trải qua ngập úng, bà con cần làm gì ngay lập tức để cứu cây?

TS. Lê Phong Hải: Nguyên tắc là "đất khỏe thì cây sẽ khỏe". Khi vườn bị ngập, đất thiếu oxy. Điều đầu tiên là phải thoát nước bằng mọi cách để làm sao cho gốc được khô ráo.

Thứ hai, phải lập tức cải thiện tình trạng đất. Bà con nên sử dụng các chế phẩm sinh học, đặc biệt là các loại có chứa Axit Humic và Axit Fulvic.

Những chất này sẽ giúp cải thiện đất, và quan trọng là đưa oxy được vào trong đất. Khi đất không còn độc, có nhiều oxy, rễ cây mới có thể phục hồi và cứu được cây.

Xem thêm: Nông nghiệp hữu cơ ĐBSCL: Lợi ích vô hình, thách thức hữu hình và khát vọng ‘tấm lá chắn’ pháp lý

Như vậy, chiến lược lâu dài vẫn là phải canh tác chuẩn mực ngay từ đầu. Ông có khuyến cáo gì cụ thể không?

TS. Lê Phong Hải: Đúng vậy. Làm một cái vườn cây để đạt kết quả thì phải có quy trình. Bà con không thể làm tự nhiên mà được.

Thứ nhất, phải có quy trình thiết yếu cho từng vùng đất khác nhau. Thứ hai, phải kiểm tra đất, test đất định kỳ. Thứ ba, phải chuẩn hóa cái phân đầu vào và thuốc bảo vệ thực vật đầu vào. Phải nắm bắt quy trình từ các viện, trường, các chuyên gia khoa học và tuân thủ chính sách của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tuyệt đối tránh dùng các loại vật chất cấm.

Xin trân trọng cảm ơn ông!