Hầm Thủ Thiêm: Nơi thành phố vươn mình từ… lòng sông
Những năm 1990, khi TP.HCM bắt đầu hình thành ý tưởng về việc mở rộng và phát triển khu đô thị mới Thủ Thiêm, vấn đề kết nối giữa trung tâm hiện hữu và vùng đất mới trở thành một bài toán nan giải. Phà Thủ Thiêm đã phục vụ hàng thập kỷ lúc bấy giờ đã không thể đáp ứng được nhu cầu giao thông ngày càng tăng. Ý tưởng về một hầm vượt sông Sài Gòn bắt đầu manh nha, với khát vọng tạo ra một lối đi thông suốt, hiện đại giữa hai bờ.
Hầm vượt sông đầu tiên của Việt Nam từ bản vẽ đến hiện thực
Năm 2005, sau nhiều năm nghiên cứu và chuẩn bị, dự án Hầm Thủ Thiêm chính thức khởi công. Công trình này là một phần quan trọng của dự án Đại lộ Đông Tây, với tổng chiều dài 1.490m, trong đó phần hầm dìm dưới lòng sông dài 370m với 4 đốt hầm. Mặt cắt ngang của hầm rộng 33,3m với 2 lối thoát hiểm và 2 hướng lưu thông. Hầm được thiết kế với 6 làn xe, mỗi chiều 3 làn, cho phép tốc độ lưu thông tối đa 60km/h. Đây là hầm dìm đầu tiên tại Việt Nam và lớn nhất Đông Nam Á thời điểm đó.
Quá trình thi công gặp không ít thách thức. Sau này, những ngày tháng thi công từng hạng mục của công trình này được kể lại như một câu chuyện ly kỳ về công nghệ xây dựng. Không đúc tại công trường như thường lệ, các đốt hầm Thủ Thiêm được nhà thầu đúc sẵn ở một bể đặc biệt rộng 6ha tại xã Phước Khánh, Nhơn Trạch, Đồng Nai. Bể đúc này giống như một âu thuyền khổng lồ, cho phép thi công cùng lúc 4 đốt hầm. Mỗi đốt hầm dài 93m, cao 9m, rộng 33m, dày 2m – một khối bê tông rỗng nặng 27.000 tấn.
Trong bụng mỗi đốt có 8 bể thép và hệ thống máy móc đặc biệt để điều khiển lượng nước vào ra, giúp đốt hầm có thể nổi, trôi và dìm dần xuống sông theo đúng kịch bản. Khi đốt hoàn thành, đập ngăn giữa bể đúc và sông Đồng Nai được phá vỡ để nước tràn vào. Trong vòng 2 giờ, “viên gạch khổng lồ” nổi lên mặt nước, nhô khoảng 0,2m – dấu hiệu cho thấy hệ thống cân bằng hoạt động chính xác đến từng centimet.
Thử thách lớn nhất nằm ở công đoạn lai dắt 4 đốt hầm qua 22km đường sông từ Nhơn Trạch về vị trí dìm ở Thủ Thiêm. “Đường đi” là con sông Sài Gòn với dòng chảy phức tạp, nhiều khúc quanh nguy hiểm. Các kỹ sư đã tính đến việc phải phá vỡ đốt hầm nếu nó kẹt dưới lòng sông, nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền qua lại. Trong thời gian lai dắt, toàn bộ giao thông đường thủy khu vực sông Sài Gòn bị cô lập 2 ngày. Để chuẩn bị cho việc dìm 4 đốt hầm xuống đáy sông, nhà thầu Nhật Bản đã cho nạo vét hơn 450.000m3 bùn dưới đáy sông để xây móng đặt các đốt hầm.
Trong quá trình dìm đốt hầm, 20 thợ lặn liên tục lặn xuống lòng sông để kiểm tra tốc độ dòng chảy. Hơn 1.500 người thuộc 16 đơn vị được huy động để phục vụ cho quá trình lai dắt, dìm các đốt hầm. Bốn đốt hầm đã được lai dắt với sự công phu khôn tả. Mà đó chỉ là một công đoạn của công trình này. Vậy mà đến tháng 9 năm 2010, hầm chính thức được hợp long, đánh dấu việc kết nối hai bờ sông Sài Gòn qua đường hầm hiện đại.
Dự án xây dựng Đại lộ Đông Tây có tổng mức đầu tư hơn 9.863 tỉ đồng, từ nguồn vốn vay ODA của Nhật Bản. Trong đó, gói thầu hầm Thủ Thiêm có vốn đầu tư 2.083 tỉ đồng và do nhà thầu Obayashi (Nhật Bản) thi công.
Ngày khánh thành trở thành ngày hội của người thành phố
Ngày 20 tháng 11 năm 2011, hầm Thủ Thiêm chính thức khánh thành, đại lộ Đông Tây thông xe toàn tuyến. Hàng ngàn người dân TP.HCM đã háo hức tham quan, trải nghiệm công trình như giấc mơ không tưởng: đi xuyên lòng sông Sài Gòn. Sự kiện đánh dấu một bước tiến quan trọng trong hạ tầng giao thông đô thị. Đặc biệt, hầm Thủ Thiêm trở thành con đường ngắn nhất đi từ Q.1 sang Q.2 (TP Thủ Đức bây giờ), chỉ cần 4 phút qua hầm chui Thủ Thiêm, người Sài Gòn đã có thể đặt chân đến Q.2, bước vào khu đô thị mới Thủ Thiêm.
Công trình cũng rút ngắn quãng đường từ trung tâm thành phố về các tỉnh miền Tây, miền Đông. Với nhiều người dân Sài Gòn, Hầm Thủ Thiêm còn gợi nhớ về những ngày tháng chờ đợi, những lần đầu tiên lái xe qua hầm với cảm giác tự hào, hay những buổi chiều ngắm nhìn thành phố từ công viên nóc hầm, nơi có thể thấy toàn cảnh trung tâm rực rỡ ánh đèn.
