'Gửi tiền trên núi': Trồng keo trên đất nghèo kiệt, mong ngày bớt khổ
Nhiều nông dân quyết định “gửi tiền trên núi trồng keo” lấy sự cần cù và đất đai làm gốc để mong phát triển kinh tế. Trồng keo từ lâu đã là sinh kế giúp nhiều gia đình vùng núi thoát nghèo, thậm chí vươn lên làm giàu nhờ keo chịu khổ trên đất nghèo và giá trị thương phẩm cao. Tuy nhiên, trồng và khai thác cây keo thiếu khoa học gây ra nhiều hệ lụy, dẫn đến chờ mong ngày bớt khổ thì gặp khổ.
Cây keo leo lên nhà lầu
Tại xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk, những cơn mưa nhỏ cuối tháng 10 đầu tháng 11 vừa qua, nông dân đổ xô đến các vườn ươm mua giống cây lâm nghiệp về trồng rừng.
Bà Nguyễn Thị Hồng, ở xã Xuân Lãnh, khai hoang 1ha trang trại trồng sắn, thời gian sau đất bị bạc màu bà bỏ sắn “theo” keo. Bà Hồng tính toán: 'Tôi chi phí 32 triệu đồng thuê công, mua cây giống trồng keo. Hiện giá gỗ nguyên liệu 1,6 triệu đồng/tấn. Năng suất rừng trồng ở đây trồng 5 năm trung bình đạt 70 tấn/ha. Với giá gỗ nguyên liệu như hiện nay thì người trồng rừng thu 100 triệu đồng/ha. Trừ chi phí 1ha keo lãi gần 70 triệu đồng".
Cũng theo bà Hồng, bà thuê công trồng keo xong khoán trắng cho trời rồi đi làm trại gà ngoài Canh Vinh (Gia Lai), chờ 5 năm nữa thu hoạch. Còn trồng cây sắn thì hằng năm bỏ công chăm sóc, thu hoạch.
Trồng rừng kinh tế hiện nay trở thành phong trào rộng khắp các xã miền núi dọc theo Quốc lộ 19C từ xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk đến xã giáp ranh Vân Canh, tỉnh Gia Lai.
Ông Nguyễn Văn Dũng, ở xã Canh Vinh (Gia Lai) trồng gần 10ha rừng gối vụ và mỗi năm khai thác 2ha, trừ chi phí còn bỏ túi 140 triệu đồng. “Không riêng gia đình tôi mà nhiều người ở vùng này đầu tư trồng 10 keo mang lại thu nhập cao. Nhà lầu hai bên quốc lộ 19C, đoạn qua thôn Hiển Đông (xã Canh Vinh) là tiền thu nhập từ trồng keo xây nhà. Trồng 10 ha keo, hằng năm thu hoạch gối đầu, tích lũy 5 năm xây nhà lầu".
Sôi động phong trào trồng keo
Theo nhiều người, keo trồng một lần đi làm chuyện khác, bởi vì cây có sức sống mạnh, chịu hạn tốt, ít tốn công chăm sóc sau khi đã bén rễ. Cây chịu được đất đai bạc màu, đồi dốc. Cây keo gần như phát triển tự nhiên mà không đòi hỏi thêm quá nhiều công sức canh tác hằng ngày, nên bà con quyết định trồng keo bạc ngàn trên đất rẫy đồi, không trồng cây gì khác.
Trên rẫy đất trống hai bên Quốc lộ 19C đoạn từ xã Canh Vinh đến xã Vân Canh (tỉnh Gia Lai), tốp người chạy xe máy đến chân núi để xe rồi gùi cơm lên rẫy mưu sinh bằng nghề trồng keo.
Đàn ông khỏe mạnh cuốc lỗ, phụ nữ trồng cây giống. Công việc kéo dài từ sáng sớm đến tận trưa. Họ ăn vội gói cơm dỡ, nghỉ ngơi giây lát rồi lại tiếp tục ra rừng làm việc. Chiều, mọi người xuống núi nhận tiền công. Bà Hờ Nhang ở xã Vân Canh phân trần: Trồng keo ăn trên đầu cây, tiền công trồng 1.000 đồng/cây. Gùi cơm lên rẫy, trưa ăn cơm khỏi miệng là đứng lên cuốc lỗ trồng cây luôn trưa. Bình quân hai vợ chồng trồng ngày 1 triệu đồng. Trước đây mùa mưa là tháng nông nhàn ăn không ngồi rồi, gần đây nhà nhà người người trồng keo, có thêm thu nhập. Công việc trồng keo kéo dài 3 tháng mùa mưa.
Trên vùng rẫy đồi ở xã Canh Vinh có gần 100ha đất rẫy đồi, núi cao đã phát dọn đốt, ủi đường lên núi chở cây giống trồng keo. Năm nay khu vực này nhiều diện tích đất trống chờ trồng keo, là do cơn bão cuối năm 2025 làm gãy đổ, nông dân thu hoạch keo rồi đốt cành nhánh chờ đến mùa mưa năm nay trồng lại rừng.
Rừng keo xanh thành củi khô
Theo nhiều người trồng rừng, hiện giá gỗ nguyên liệu tăng cao lên đến gần 1,6 triệu đồng/tấn, thời điểm này năm ngoái chỉ 1,2 triệu đồng/tấn. Không chỉ tăng giá mà gỗ nguyên liệu khan hiếm là do cơn bão cuối năm 2025 hàng ngàn héc ta rừng ngã đổ, sau bão nông dân tranh thủ cưa bán gỗ. Những tháng gần đây, gỗ keo đến thời kỳ thu hoạch không còn để bán dẫn đến khan hiếm, nên giá nguyên liệu gỗ tăng cao.
Cơn bão cuối cuối năm 2025, dọc theo các xã miền núi dọc theo Quốc lộ 19C từ xã Vân Canh (Gia Lai) đến khu vực giáp ranh xã Xuân Lãnh, tỉnh Đắk Lắk, rẫy keo non chưa đến thời kỳ thu hoạch ngã đổ la liệt. Rừng keo xanh tốt biến thành củi khô. Bà Phan Thị Điệp, ở xã Canh Vinh nói: "Sau bão nhiều người buồn rầu vì “gửi tiền trên núi” trồng keo trên đất nghèo kiệt, mong ngày bớt khổ thì gặp khổ. Không chỉ gia đình tôi mà hàng trăm héc ta keo ở khu rừng này ngã la liệt. “Gửi tiền trên núi” trồng keo không ngờ thu hoạch bán củi rồi đốt cành nhánh".
Cũng theo bà Điệp, vùng rẫy núi rộng hàng trăm héc ta, nông dân rủ cùng trồng một lượt, cùng ủi đường vận chuyển khi thu hoạch nên khi bão ngã đổ la liệt không chừa một cây. Vì vậy sau bão người trồng keo trắng tay.
Theo Viện Nghiên cứu lâm sinh (Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam), trồng và khai thác cây keo thiếu khoa học không chỉ có nguy cơ gây ra nhiều hệ lụy, mà còn rất lãng phí tài nguyên đất rừng cũng như dư địa phát triển. Sau khi khai thác trắng rừng keo, bà con đốt hết vật liệu hữu cơ trên đất sau khai thác (cành, lá...) để chuẩn bị mặt bằng, đào hố trồng và kiến thiết chu kỳ mới. Việc làm này không chỉ làm ô nhiễm môi trường mà còn dễ làm cho đất bị xói lở vào mùa mưa, đặc biệt là trên đất dốc.
Trồng mà không khoanh vùng trồng xen kẽ tầng thấp cao khi gặp bão thì ngã đổ san bằng. Vấn đề đáng quan tâm nữa đó là hiện nay bà con chưa áp dụng các biện pháp khai thác tác động thấp, mà khai thác rừng keo đến đâu là mở đường tự phát đến đấy, tạo nên những cung đường chằng chịt lên đồi. Việc mở đường như vậy tạo ra các vết cắt trên bề mặt đất dốc, nước mưa tích luỹ dần dần dẫn đến sạt lở.
Nâng cao giá trị rừng trồng
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, đến nay, toàn tỉnh Gia Lai đã trồng được hơn 11.604 ha rừng. Trong đó, trồng rừng tập trung hơn 9.760 ha; trồng cây phân tán hơn 1.843 ha; trồng rừng gỗ lớn hơn 847 ha. Hiện các địa phương và đơn vị chủ rừng đang tiếp tục đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành kế hoạch trồng 42.500 ha rừng trong năm 2026.
Tỉnh Gia Lai tỉnh chú trọng phát triển rừng gỗ lớn nhằm nâng cao chất lượng rừng. Hiện toàn tỉnh có tổng diện tích rừng trồng sản xuất gỗ lớn đạt 10.497,9 ha. Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp, giai đoạn 2026-2030, tỉnh đặt mục tiêu vừa duy trì diện tích rừng gỗ lớn hiện có, vừa phát triển mới hơn 20.170 ha, bình quân mỗi năm khoảng 4.000 ha. Đáng chú ý, hơn 15.000 ha trong số này dự kiến do hộ, cá nhân trực tiếp thực hiện, thay vì chỉ trông chờ vào các doanh nghiệp lớn như trước đây.
Còn tỉnh Đắk Lắk, mục tiêu đến năm 2030, tổng diện tích rừng trồng sản xuất gỗ lớn toàn tỉnh đạt khoảng 8.855,41 ha. Trong đó, tỉnh tập trung duy trì 5.011,09 ha diện tích rừng hiện có (tính đến tháng 7/2026). Bên cạnh đó, địa phương sẽ thực hiện chuyển hóa 525,01 ha rừng trồng kinh doanh gỗ nhỏ sang rừng trồng gỗ lớn.
