Giọt xanh từ 'làng sét đánh'

Gọi đất lên tiếng

Cuộc đời của Nguyễn Thanh Tá sang trang vào ngày anh nhận ra mình không còn thuộc về nhịp sống công nghệ, dù đã gắn bó với nghề 7 năm cùng tấm bằng kỹ sư. Khoảng trời xanh xa hút mà lay động lá cỏ cứ như điểm mặt chỉ tên anh. Tá quyết định quay về quê vợ ở Ninh Hòa để chạm vào giấc mơ ruộng vườn.

Năm 2017, anh chính thức bắt đầu xuống ruộng, cầm cuốc, sau khi đã sang Israel học làm nông nghiệp. Nhưng, hiện thực không thật… cổ tích. Cũng nuôi heo rừng rồi chuyển sang trồng xoài như bao người, nhưng lượng thuốc hóa học cho đất “ăn”, rồi thức ăn công nghiệp, phân bón… làm anh choáng váng. Một cuộc hoán đổi chua xót về sức khỏe ở nông dân chốn này đang bày ra đó. Kết quả là sau gần 5 năm dấn thân nuôi heo và trồng xoài theo cách cũ, anh dừng lại.

Anh tự gọi đó là “thất bại”, nhưng thực chất đó là khoảnh khắc tỉnh thức: “Tôi nhận ra phải làm lại tất cả từ đầu, và phải làm theo một cách khác. Kiếm ra tiền nhưng không phản bội thiên nhiên”, anh nói. Và đó là lúc anh bén duyên với cây xáo tam phân - một loại cây dược liệu bản địa nổi tiếng của vùng đất này.

Năm 2021, anh quyết định trồng xáo tam phân xen canh xoài theo hướng sinh học. Từ đó, 2.000 cây xoài và 600 gốc xáo tam phân đầu tiên đã bén rễ ở trang trại. Đó là cây bản địa, gắn sâu với khí hậu, thổ nhưỡng Ninh Hoà chứ không phát triển đại trà. Vùng đất này khắc nghiệt đến mức có nơi được gọi là “làng trời đánh” vì sét liên tục giáng xuống. Đất nghèo dinh dưỡng, nhiễm quặng sắt, nhiều cát, tầng canh tác mỏng, mưa xuống là rửa trôi, trời nắng thì cháy sém. Với nhiều người, đó là vùng đất khó mà làm nên chuyện, nhưng với Nguyễn Thanh Tá, chính sự khắc nghiệt ấy lại là điều kiện để hun đúc dược tính của xáo tam phân.

Phải “dỗ dành” đất thôi, và kiên nhẫn phục hồi hệ sinh thái đất bằng cỏ. “Nuôi đất cũng là nuôi cây. Khi thấy cỏ lá rộng xuất hiện, tôi biết đất đã sống lại”, anh quả quyết. Xáo tam phân được anh trồng theo cụm, mỗi bụi cách nhau 1m, mỗi hàng cách nhau 2m để robot có thể cắt cỏ, rồi thổi lớp cỏ ấy khi khô mục trở lại gốc làm lớp mùn hữu cơ và nhử rễ lan nhanh, rút ngắn thời gian thu hoạch rễ từ 15 năm xuống còn khoảng 5 năm. Đi cùng đó, anh đầu tư điện mặt trời để tưới nước, nuôi cá trắm cỏ và cá rô phi để tái sinh nguồn dưỡng chất từ nước ao, tạo vòng tuần hoàn sinh thái khép kín. Đây là một hệ sinh thái mà mỗi chi tiết đều được cân nhắc theo tinh thần khoa học và lòng tôn trọng đất.

Nhìn cây là biết đất đã mỉm cười.

Niềm vui từ khách hàng “lâm sàng”

Xáo tam phân là một dược liệu mà từ rễ tới thân đều dùng được, và muốn sinh lời lâu dài thì không thể “ăn xổi”. Vì thế, HTX Dược liệu Xáo tam phân Ninh Hòa ra đời, liên kết với các nhà máy có bộ phận R&D, kết nối khoa học và sản xuất, tạo ra các sản phẩm đảm bảo chất lượng. Và tất nhiên, “chuyện rằng cây xáo tam phân…” lên sàn thương mại điện tử, bởi “sản phẩm tốt nhưng nếu không kể được câu chuyện, thì cũng khó chạm đến người tiêu dùng”, như lời anh chia sẻ. Ở đó, người mua có thể tìm thấy các sản phẩm như trà hòa tan, trà ấm, nhang và nụ hương xáo tam phân, vừa tiện dụng, vừa giữ được giá trị dược liệu đặc trưng của cây thuốc bản địa Ninh Hòa.

Theo báo cáo nghiên cứu của Viện Dược liệu - Bộ Y tế, xáo tam phân là một loài cây chứa nhiều hợp chất sinh học giá trị như flavonoid, saponin, alcaloid, coumarin và triterpenoid. Những hoạt chất này mang lại chuỗi tác động tích cực đối với sức khỏe: giúp chống oxy hóa mạnh, bảo vệ tế bào và làm chậm quá trình lão hóa; có khả năng bảo vệ gan, giảm tổn thương gan, hỗ trợ điều trị viêm gan cấp và mạn; đồng thời làm bền thành mạch, hỗ trợ hệ tim mạch và tuần hoàn, góp phần giảm nguy cơ xơ vữa động mạch và tai biến mạch máu não; ức chế và tiêu diệt năm dòng tế bào ung thư, đặc biệt mạnh với ung thư gan và ung thư cổ tử cung.

Còn chủ nhân của “làng sét đánh” Nguyễn Thanh Tá thì diễn giải tác dụng rất gần gũi: “Cây xáo tam phân tìm những tế bào biến dị bất thường và hỗ trợ cơ thể đào thải chúng. Người bệnh uống xáo tam phân thấy ăn được, ngủ được - nhất là những người đang hóa trị, xạ trị - để họ còn sức chiến đấu”.

Anh thường lên các hội nhóm về bệnh gan, bệnh ung thư để tìm và tặng sản phẩm cho người bệnh để theo dõi diễn biến, xem như những “ca lâm sàng đời sống”. Hiện nay anh đang dành 30% sản lượng chỉ để đem tặng người bệnh. Và hẳn là bất ngờ, khi ông chủ vườn này bỗng nhiên thành “bác sĩ ngoài luồng” với bao niềm tin rất đời: “Niềm vui đến với tôi là khi bệnh nhân khỏe lại. Họ vẫn thường gửi hồ sơ bệnh án cho tôi với kết quả rất khả quan. Có người bị ung thư phổi giai đoạn 4, sau khi điều trị theo Tây y, kết hợp thêm uống xáo tam phân thì khối u từ 64mm chỉ còn 8mm sau 6 tháng và rất nhiều ca tương tự. Khi một người hết bệnh, tự nhiên sẽ có năm, mười người nữa tìm đến từ niềm tin của họ. Chính 30% sản lượng tôi đem tặng đã đem đến cho tôi 70% khách hàng hiện có”, anh nói.

Chữa lành cho mình và cho người

Nếu chỉ nhìn vào con số: 16ha đất của riêng anh, và tổng cộng khoảng 20ha nếu tính cả vùng liên kết; doanh số mỗi tháng 70 - 80 triệu đồng; khoảng 1.000 khách hàng thường xuyên - người ta có thể nói đó là một mô hình nông nghiệp thành công. Nhưng với Nguyễn Thanh Tá, ý nghĩa lớn nhất không nằm trong những con số ấy. Nó nằm ở cộng đồng.

Với bao người Kinh lẫn Ê Đê nơi này, khi liên tiếp những vụ mùa mía, mì, keo thất bát do thiên tai, những tổn thất nặng nề, lao đao, tưởng đẩy họ về cuối đường vô vọng, thì một bàn tay đã chìa ra, góp thêm sức cho họ đi qua cơn bĩ cực. Nguyễn Thanh Tá đã đem tặng trà xáo tam phân, cây giống; chuyển giao kỹ thuật, giúp họ hiểu tác dụng của cây thuốc, để rồi từ “người giúp đỡ”, anh dần trở thành “người đồng hành”. Nhưng câu chuyện lớn hơn, chính là ngã rẽ của nhận thức. Ông Y Hồng – nguyên Trưởng thôn Buôn Lác (xã Ninh Tây, thị xã Ninh Hòa – nay là xã Tây Ninh Hòa, tỉnh Khánh Hòa), nói rằng dù xáo tam phân là loại cây đòi hỏi thời gian rất dài từ lúc trồng đến khi thu hoạch, gần 5 năm, nhưng đổi lại, nó mang về nguồn thu đáng kể cho bà con. Hiện mỗi hộ trong buôn được hỗ trợ trung bình khoảng 10 cây, trong đó đã có 5 hộ trồng thử nghiệm với số lượng lớn hơn. “Cây này hợp với vùng đất của chúng tôi. Ngày trước, khi xáo tam phân ‘sốt giá’, bà con chỉ đào rễ đem bán, bỏ phí thân và lá, dẫn tới gần như mất giống cây. Sau này nhờ anh Tá, bà con mới hiểu rõ giá trị chữa bệnh của nó, nên bắt đầu hợp tác trồng bài bản”, ông nói.

Còn người làm sống dậy cây quý ở nơi nắng không ưa mưa không chịu này thì nói rất thật về ưu tiên của mình: “Làm cùng bà con, tôi cảm nhận họ như người thân. Họ chịu khó, học nhanh, nhưng đời sống còn khó khăn. Nếu mình làm được điều gì đó có ích thì không có lý do gì để giữ lại”. Khoảng trời xanh thôi thúc 7 năm về trước đó, chính là đây, là phút cúi mình xuống đất, nghe mầm xanh gọi. Nhưng làm nông nghiệp xanh bao giờ cũng là khởi đầu chứ không hề có kết thúc, nhất là câu chuyện chuẩn hóa vùng nguyên liệu, và với Nguyễn Thanh Tá, thì một giấc mơ khác bắt đầu thai nghén: tận dụng lợi thế tự nhiên của Ninh Hòa gồm biển, rừng, suối nước nóng - lạnh... để phát triển các tour chữa lành, để du khách biết đến Ninh Hòa là vùng đất có nguồn năng lượng tốt và nguồn dược liệu quý hiếm.

Hỏi sau chừng đó năm, anh thấy cái được lớn nhất là gì. Nguyễn Thanh Tá mỉm cười nói gọn: “Cây xáo tam phân chữa lành cho người khác, và cũng chữa lành cho chính tôi”.