Giấy SC: Doanh nghiệp thủy sản chới với, chính quyền TPHCM vào cuộc
Doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản của TPHCM đang rơi vào tình thế khó khăn, khi các hợp đồng từ Liên minh châu Âu (EU) xếp hàng dài chờ xử lý, nhưng kho xưởng của nhiều nhà máy lại cạn nguyên liệu. Nguyên nhân không đến từ sức mua của thị trường quốc tế, mà xuất phát từ xác lập pháp lý cho nguồn hải sản đánh bắt.
Nguồn cơn từ giấy SC
Tâm điểm của vấn đề nằm ở tấm Giấy xác nhận nguồn gốc thủy sản khai thác (SC). Đây là một loại chứng từ bắt buộc nếu muốn đưa hàng qua cửa khẩu châu Âu dưới sự giám sát ngặt nghèo của các quy định chống khai thác bất hợp pháp (IUU).
Tuy nhiên, khoảng cách từ ngư trường đến bàn làm việc của cơ quan quản lý đang cách biệt bởi nhiều tầng nấc bất cập.
Theo Chi cục Thủy sản và Kiểm ngư TPHCM, vướng mắc hiện diện xuyên suốt từ khâu bốc dỡ, phân loại, đến việc đối chiếu dữ liệu hành trình. Khi hồ sơ chứng minh nguồn gốc chưa đầy đủ, nguyên liệu khai thác trong nước vẫn gặp khó khi đưa vào chuỗi xuất khẩu. Từ đó, làm tăng nguy cơ chậm giao hàng và ảnh hưởng đến khả năng thực hiện hợp đồng.
Trong khi đó, cách thức mua bán lẫn tên gọi mặt hàng thủy sản như thói quen, bây giờ trở thành rào cản khi lên giấy tờ. Lãnh đạo Sở NN&MT TPHCM cho hay, ngư dân bao đời nay quen gọi tên bình dân theo kiểu "cá đổng xô" cho nhiều giống loài gộp lại. Nhưng hệ thống pháp lý lại đòi hỏi sự rạch ròi của danh pháp khoa học. Chỉ một sơ suất nhỏ trong nét chữ viết tay, hay một chút sai lệch về tọa độ trên nhật ký hành trình, cũng đủ khiến một lô hàng không thể thông quan.
Sự việc càng thêm rối rắm với đặc thù của những chuyến khơi xa hàng tháng trời. Ngư dân thường sử dụng tàu dịch vụ hậu cần để gom hàng và đưa vào bờ. Vì không cập cảng trực tiếp, thuyền trưởng thường không có mặt ở thời điểm kiểm đếm. Chứng từ luân chuyển chậm. Lại thêm, tthiết bị giám sát hành trình (VMS) chưa đồng bộ giữa các nhà cung cấp.
Tất cả đã biến khâu kiểm tra nguồn gốc thành một bài toán đố phức tạp. Ngay cả những mặt hàng tưởng chừng đơn giản như ruốc khai thác gần bờ bằng tàu nhỏ dưới 15 mét cũng đang bị kẹt lại vì thiếu sự tương thích trên Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT).
Lối thoát: Đòn bẩy chuyển đổi số
Sự đình trệ của dòng nguyên liệu không chỉ làm chậm tiến độ giao hàng của các doanh nghiệp chế biến, mà còn kìm hãm giá thu mua và đe dọa sinh kế của những hộ ngư dân bám biển. Nhận diện rõ nguy cơ bị gạt khỏi thị trường chiến lược EU, chính quyền TP.HCM đang buộc phải đẩy nhanh các thay đổi.
Phát biểu với báo chí, Đại tá Bùi Thanh Trực, Phó Giám đốc Công an TPHCM, nhấn mạnh sự cần thiết của việc đưa phần mềm eCDT vào thí điểm toàn diện tại các cảng cá. Mục tiêu cốt lõi là thiết lập một dòng chảy dữ liệu khép kín, tự động đối chiếu từ lúc hải sản rời khoang tàu, qua khâu sang mạn, cho đến khi bước chân vào dây chuyền nhà máy, kèm theo một quy trình kiểm tra riêng biệt dành cho tàu hậu cần.
Để giảm bớt gánh nặng cho người dân trong công cuộc số hóa này, HĐND TPHCM đã kịp thời thông qua Nghị quyết chuyên đề hỗ trợ trực tiếp kinh phí lắp đặt, thay thế thiết bị VMS cũng như chi trả cước phí dịch vụ nhật ký điện tử.
Khi những nút thắt công nghệ này được tháo gỡ tận gốc, dữ liệu điện tử sẽ thay thế những trang giấy viết tay đầy sai sót, biến bài toán kiểm tra nguồn gốc từ một gánh nặng thủ tục thành một công cụ minh bạch hóa chuỗi cung ứng, giúp thủy sản thành phố vượt qua "cửa ải" EU một cách bền vững.
