Giảm lãi suất cho vay Nước sạch nông thôn: 'Tiếp sức' tài chính và lực cản thực tiễn

Giảm lãi suất để tăng cường tiếp cận

Cụ thể, lãi suất cho vay thực hiện cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn được điều chỉnh giảm từ 9,0%/năm (0,75%/tháng) xuống còn 8,4%/năm (0,70%/tháng). Đây là một động thái kịp thời nhằm giảm gánh nặng tài chính, khuyến khích hộ gia đình nông thôn đầu tư xây dựng, nâng cấp công trình.

Theo chính sách tín dụng hiện hành (Quyết định 10/2024/QĐ-TTg), đối tượng vay vốn là các hộ gia đình cư trú tại vùng nông thôn, chưa có hoặc cần cải tạo công trình. Mức cho vay tối đa là 25 triệu đồng/01 loại công trình/khách hàng, với thời hạn vay tối đa 5 năm (60 tháng). Việc tăng mức vay và giảm lãi suất giúp người dân có đủ nguồn lực để đầu tư công trình chất lượng, góp phần đẩy nhanh tiến độ hoàn thành các tiêu chí vệ sinh và môi trường trong chương trình xây dựng nông thôn mới.

Khoảng cách và vùng khó khăn

Mặc dù có chương trình tín dụng hiệu quả và nhiều nỗ lực, thực trạng nước sạch ở nông thôn Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức, thể hiện qua sự chênh lệch lớn về khả năng tiếp cận.

Tỷ lệ chưa đạt chuẩn cao: Vẫn còn khoảng 30 - 31 triệu người dân nông thôn chưa được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn quốc gia. Tỷ lệ hộ dân nông thôn tiếp cận nước máy chỉ đạt khoảng 34,8%, thấp hơn nhiều so với khu vực thành thị.

Miền núi phía Bắc và Tây Nguyên là hai khu vực có tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt chuẩn thấp nhất. Nhiều tỉnh có tỷ lệ tiếp cận nước từ công trình tập trung rất hạn chế do điều kiện địa hình phức tạp và dân cư phân tán.

Đồng bằng sông Cửu Long, nơi thường xuyên chịu ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn, khiến nguồn nước sinh hoạt không ổn định, chất lượng không đảm bảo, gây khó khăn cho việc duy trì và vận hành các công trình cấp nước.

Thách thức về vốn và tính bền vững công trình

Bên cạnh việc hỗ trợ vốn vay cho hộ gia đình, chương trình cấp nước sạch và vệ sinh môi trường còn đối mặt với các rào cản lớn hơn ở cấp độ hạ tầng công cộng.

Thiếu hụt vốn đầu tư công: Nhu cầu vốn đầu tư cho hạ tầng cấp nước tập trung giai đoạn 2021-2025 được ước tính rất lớn (khoảng 29,2 nghìn tỷ đồng), nhưng vốn được phân bổ từ ngân sách còn hạn chế, dẫn đến sự chậm trễ trong việc triển khai các dự án quy mô lớn.

Hoạt động kém hiệu quả: Khoảng 41,8% công trình cấp nước tập trung đang hoạt động kém bền vững hoặc thậm chí không hoạt động. Nguyên nhân chủ yếu là do cơ chế giá nước chưa phù hợp, giá nước sạch thu được không đủ bù đắp chi phí quản lý, vận hành và khấu hao. Điều này dẫn đến công trình xuống cấp nhanh, giảm khả năng duy trì hoạt động lâu dài.

Hướng tới mục tiêu phát triển bền vững

Việc ban hành chính sách giảm lãi suất là một giải pháp tài chính quan trọng, nhưng để đạt được mục tiêu toàn diện tại Quyết định 1978/QĐ-TTg, cần có sự vào cuộc đồng bộ:

Mục tiêu đến năm 2030: Phấn đấu 65% dân số nông thôn được sử dụng nước sạch đạt chất lượng; 100% hộ gia đình, trường học, trạm y tế có nhà tiêu hợp vệ sinh.

Tầm nhìn đến năm 2045: 100% người dân nông thôn được sử dụng nước sạch và vệ sinh an toàn, bền vững.

Để đạt được những mục tiêu này, cần sớm ban hành định mức sản xuất, tiêu thụ nước sạch nông thôn để tạo cơ sở định giá, đảm bảo tính bền vững tài chính cho các công trình cấp nước. Sức mạnh cộng đồng và sự đồng bộ trong việc giải quyết cả về vốn, chính sách, và quản lý là yếu tố then chốt tạo đà cho nông thôn Việt Nam giảm nghèo bền vững và phát triển toàn diện.

Xem thêm: Gần nửa công trình nước sạch nông thôn đang ‘chết khát’