Gặp Tuấn Lúa bên cánh đồng 4.0 ở Lung Lớn

Mỗi năm, 500ha ruộng nhà Tuấn Lúa thu hai mùa lúa giống, cung cấp hàng ngàn tấn giống, nhưng anh vẫn không nén nỗi ước ao: được làm nông dân tri thức. Anh nói: “Nếu có dự báo, nắm khoa học, kỹ thuật tốt hơn, nông dân chúng tôi mới ăn chắc, mặc bền…”. Nỗi trăn trở thật lòng của anh Tuấn mở ra một cách nhìn rất mới về chân dung người nông dân hôm nay.

Từ khai hoang đến bài toán thị trường

Hơn 20 năm trước, vùng Lung Lớn này chỉ là “tứ giác phèn chua” hoang hóa. Trên vùng đất đó, gia đình ông Nguyễn Thanh Sơn – cha của anh Nguyễn Thanh Tuấn – được giao 700ha để khai khẩn. Bao năm thất bát vì phèn chua, cây mía, cây tràm không hợp đất, cha anh Tuấn trả bớt đất cho nhà nước, chỉ giữ lại 500ha để bám trụ.

Tiếp quản sự nghiệp từ cha, Tuấn Lúa và em trai Nguyễn Thanh Linh kiên trì cải tạo đất, rửa phèn, đưa nước ngọt về đồng ruộng. Sau nhiều năm trầy trật chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, đến năm 2010, cây lúa mới trở thành lựa chọn trọng tâm của gia đình anh Tuấn. Không dừng ở sản xuất lúa gạo, anh chuyển hướng sang lúa giống, khi nhận thấy bà con liên tục thất thu vì giống kém chất lượng. Anh nói: “Làm giống cực hơn trồng lúa gạo nhiều. Nhưng nhà tôi ai cũng từng rớt nước mắt vì mua lúa giống gieo trồng nên thấu hiểu nỗi cơ cực của người làm lúa. Mua được giống tốt là yên tâm đến nửa phần, còn lại lo đất, nước, phân và cầu thuận thiên thôi. Cực thiệt, nhưng đổi lại, đầu ra ổn định, giá cao, còn giúp bà con yên tâm sản xuất”.

Nỗi lo chưa đủ sức bền

Đến nay, Tuấn Lúa quản lý 500ha, trong đó 350 - 400ha là lúa giống Japonica, ST, OM… liên kết với các viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Anh còn đầu tư hệ thống lò sấy, kho trữ, nhà máy xay xát để kiểm soát chất lượng đầu vào – đầu ra.

Mỗi năm, trang trại cung cấp hàng nghìn tấn giống, giá bán 18.000 - 20.000 đồng/kg – cao hơn lúa hàng hóa. Mô hình này không chỉ giúp tăng lợi nhuận mà còn mang lại lợi ích cho gần 80 hộ nông dân liên kết với Doanh nghiệp Tuấn Linh. Trong khi đó, doanh nghiệp lúa gạo cần nguồn giống chuẩn, chất lượng cao, sản xuất đồng nhất và ổn định. 

Nông dân như Tuấn Lúa đã đầu tư cơ sở chế biến, chủ động sản xuất giống, nhưng vẫn thiếu kênh phân phối lớn, thiếu thông tin xuất khẩu. Hiện anh vẫn xuất khẩu qua một đối tác. Anh nói: “Nếu yên phận thì vậy là cũng được rồi. Nhưng người nông dân muốn làm cánh đồng lớn thì như vậy chưa ổn lắm. Bước vào cuộc chơi thời công nghệ, đòi hỏi nông dân chúng tôi phải thức thời, phải chịu học”. 

Xem thêm: Anh kỹ sư nông lâm bỏ việc xứ 'Mặt trời mọc', về quê... cứu đất

Đau đáu cho hướng đi thời 4.0

Nhắc chuyện làm nông thời 4.0, người đàn ông da nâu màu nắng gió ấy lần nữa mỉm cười hồn hậu: “U60 rồi đòi công nghệ cũng khó nha. Nhưng không học thì phải biết quản lý, dùng người. Tôi đi học, đi họp, nghe đâu đâu cũng nói nông nghiệp không chỉ có cày cấy, mà nông dân cũng cần am hiểu thương mại, công nghệ, quản trị, để gắn nông dân với doanh nghiệp, đưa sản phẩm ra thị trường. Chuyện này đúng đó, nhưng…”.

Tuấn Lúa tâm sự rằng anh có đất, có công nghệ, tìm được đầu ra, có anh chị em nhân công nhiệt huyết và những người nông dân hợp tác chân tình cộng sức. 

Mấy chục năm bám đất, Tuấn Lúa và em trai gầy dựng nên một trang trại – Doanh nghiệp Tuấn Linh với hơn 500ha lúa giống, có nhà máy, lò sấy, hệ thống khép kín. Nhưng niềm vui ấy xen lẫn trăn trở: nếu không có thương hiệu, hạt giống làm ra cũng khó bán. 

Khó khăn lớn nhất, theo anh, là thiếu dự báo thị trường. Người nông dân quanh năm “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, nhưng gieo trồng vẫn theo kiểu “hên xui”. Không có thông tin rõ ràng về nhu cầu của thị trường trong 6 - 8 tháng tới, nên bà con trồng ồ ạt một giống, đến khi thu hoạch thì dội chợ, rớt giá. Không dự báo được giá phân tăng cao, có khi xuống giống vào vụ, không mua nổi phân mà chăm lúa. Anh trầm giọng, kể thật thà: “Làm nông giờ không chỉ cần giỏi canh tác, mà còn phải biết tính toán thị trường - cái này bà con mình chịu thua. Chờ mấy ông trên bộ gì đó lâu quá, tụi tui tự mày mò thôi, phải lo cứu mình trước. Chỉ thương nhiều anh em không xem báo đài, tin tức chính thống mà bị Facebooker, TikToker gì đó chỉ ẩu, chỉ bậy nữa kìa. Lo lắm!”.

Để cánh đồng lúa giống bền vững, cần một mối quan hệ để hai bên cùng thắng. Lý thuyết này ai cũng biết. Nhưng ngay trên mảnh đất hàng ngàn lần đánh phèn, thử phân, thử nước, anh Tuấn càng thấm thía những ước ao: “Nói thiệt, nông dân có thể làm được nông nghiệp quy mô, nhưng để “giữ lửa” lâu dài, không thể chỉ trông vào sức một gia đình. Cần có hệ sinh thái liên kết nông dân – doanh nghiệp – cơ quan quản lý cùng tham gia”.

* * *

Chiều muộn, xe chúng tôi lăn bánh qua bạt ngàn lúa rời cánh đồng Lung Lớn, nhưng những ước ao của Tuấn Lúa cứ bám riết trong lòng. “Tui mong lắm một kênh dự báo chính thống, nhà nước đứng ra làm, cho bà con biết trước nửa năm tới người ta cần giống gì, ăn gạo loại nào. Có vậy mình mới tính toán, khỏi cảnh trồng rồi bán đổ bán tháo, khóc ròng giữa mùa”.

Cũng như Tuấn Lúa, chúng tôi tin rằng con đường duy nhất để lúa gạo mình đi xa là liên kết ba nhà: nông dân – doanh nghiệp – nhà nước. Người dân thì giữ đất, giữ nghề; doanh nghiệp lo công nghệ, thương hiệu, đầu ra; nhà nước hỗ trợ dự báo, quy hoạch, mở cửa thị trường, kết nối giao thương, chuyển giao công nghệ. “Chớ còn mạnh ai nấy làm, thì hạt gạo mình cứ loanh quanh trong nước, nông dân cực mà hổng khá lên nổi”. Những nỗi niềm như tiếng thở dài ấy đang rất cần sự phản hồi bằng những động thái rõ ràng, thiết thực hơn bao giờ hết… 

Xem thêm: Nông dân & nông thôn trong tư duy của ông Võ Văn Kiệt