Gà lôi lam mào trắng và cuộc trở về từ châu Âu
20 cá thể gà lôi lam mào trắng được lựa chọn từ các vườn thú châu Âu đưa trở về Việt Nam, mở ra cơ hội phục hồi quần thể ngoài tự nhiên sau nhiều thập kỷ vắng bóng.
Cơ hội hồi sinh từ châu Âu
Sau nhiều thập kỷ gần như biến mất khỏi các cánh rừng miền Trung, loài gà lôi lam mào trắng (Lophura edwardsi), đang đứng trước cơ hội hồi sinh. Đây là một trong những loài chim đặc hữu quý hiếm nhất của Việt Nam.
Ngày 12/5/2026, 20 cá thể này được tuyển chọn từ các vườn thú Châu Âu thông qua Vườn thú Berlin (Đức) đã lên đường trở về Việt Nam. Đây là hành trình đầy thú vị, được giới khoa học bảo tồn đánh giá cao, và mang ý nghĩa đặc biệt đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Theo Trung tâm Bảo tồn Thiên nhiên Việt (VietNature), đây không đơn thuần là hoạt động chuyển giao chim đặc hữu, động vật hoang dã. Đây là nỗ lực của các tổ chức quốc tế nhằm đưa loài chim quý hiếm này trở lại môi trường tự nhiên ở miền Trung Việt Nam - nơi từng được xem là “quê hương cuối cùng” của chúng.
Bà Phạm Tuấn Anh, Chủ tịch Hội đồng thành viên, kiêm Giám đốc VietNature cho biết, ngày 13/5/2026, toàn bộ 20 cá thể đã về đến Việt Nam.
Những con chim quý này sẽ có một tháng cách ly, theo dõi sức khỏe và thích nghi. Rồi được chuyển đến Trung tâm nhân nuôi các loài chim Trĩ của VietNature (tại xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị).
Tại đây, chúng được thực hiện ghép đôi, nhân giống sinh sản, xây dựng quần thể ổn định.
Các cá thể sẽ được chăm sóc trong điều kiện bán hoang dã để thích nghi với tự nhiên. Đây là bước đi then chốt nhằm hình thành quần thể sinh sản bền vững. Đồng thời, là điều kiện tiên quyết cho công tác tái thả.
Điểm tái thả dự kiến là Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền cùng các khu bảo tồn miền Trung.
“Biểu tượng bí ẩn” của thiên nhiên
Loài chim quý này từ lâu được xem là “biểu tượng bí ẩn” của thiên nhiên Việt Nam. Được nhà động vật học người Pháp Qustalet mô tả lần đầu vào năm 1896.
Từ năm 1929 là mốc 67 năm không ghi nhận được dấu vết tồn tại của chúng. Nhiều nhà khoa học và tổ chức bảo tồn quốc tế tin rằng, chúng đã tuyệt chủng ngoài tự nhiên.
Tuy nhiên, năm 1996, người ta phát hiện cá thể gà này tại khu vực Khe Lấu, huyện Phong Điền (cũ). Điều này khẳng định loài chim này vẫn tồn tại trong các cánh rừng thuộc dãy Trường Sơn. Sự kiện này từng tạo tiếng vang lớn trong giới bảo tồn quốc tế.
Trước sự kiện này, vào năm 2003, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế (nay là thành phố Huế) đã có Quyết định cho phép thành lập Khu BTTN Phong Điền (nay là khu Dự trữ Thiên nhiên Phong Điền). Đây là nơi cư trú cuối cùng của loài chim quý này. Và cũng là một trong ba vùng chim quan trọng toàn cầu.
Các đợt khảo sát thực địa vào các năm 1988, 1991 và 1992 đều không ghi nhận tìm được bằng chứng nào. Sự sống còn của loài gà này tại các khu vực như Khu Dự trữ thiên nhiên Phong Điền, Vườn quốc gia Bạch Mã hay Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đakrông (Quảng Trị) không được ghi nhận.
Năm 2009, lực lượng kiểm lâm thành phố Huế phát hiện một cá thể bị săn bắt tại khu vực đèo Hải Vân. Dù đã được cứu hộ và chăm sóc, cá thể này không qua khỏi do vết thương quá nặng.
Gà lôi lam mào trắng trước nguy cơ tuyệt chủng
Theo ước tính của các tổ chức bảo tồn quốc tế, quần thể gà này ngoài tự nhiên hiện chỉ còn khoảng 50 - 249 cá thể trưởng thành. Và đang ở mức cực kỳ nguy cấp trong Sách đỏ IUCN.
Hiện nay, loài chim quý hiếm này đang phải đối mặt với hàng loạt mối đe dọa. Từ săn bẫy, mất sinh cảnh sống đến suy giảm diện tích rừng tự nhiên.
Những cá thể được đưa trở lại Việt Nam lần này rất giá trị về nguồn gen thuần chủng. Chúng mở ra kỳ vọng phục hồi quần thể tại chính vùng đất thấp miền Trung, nơi được xem là quê hương sinh tồn của loài này.
“Các cá thể đã về đến Việt Nam. Chúng sẽ được nuôi dưỡng, nhân giống. Sau đó tái thả vào tự nhiên, nơi lịch sử từng ghi nhận sự xuất hiện của loài này. Tôi rất vui mừng và hy vọng Khu Dự trữ Thiên nhiên Phong Điền sẽ là một trong những nơi ưu tiên để tái thả Gà lôi lam mào trắng", Giám đốc Khu Dự trữ Thiên nhiên Phong Điền Lê Văn Hướng chia sẻ khi nghe tin này.
Gà lôi lam mào trắng thuộc họ Trĩ, là loài chim đặc hữu của Việt Nam, sinh sống chủ yếu trong các khu rừng mưa nhiệt đới ở độ cao từ 200 - 600m. Loài này có chiều dài khoảng 58 - 67cm, chân và da mặt màu đỏ. Con trống có bộ lông xanh ánh lam đặc trưng, trong khi con mái mang màu nâu sẫm.
