Du lịch nông nghiệp xanh - định hình một 'phong cách mới' cho Tây Ninh

‘Liều mình' chuyển hướng làm farmstay

Dẫn chúng tôi đi tham quan một vòng farmstay Đồng Cỏ Đỏ (phường Bình Minh, tỉnh Tây Ninh), ông Bùi Anh Tuấn cho biết ban đầu của ông là làm nông nghiệp hữu cơ thuần tuý. Tuy nhiên, khi thấy chủ trương của tỉnh phát triển theo hướng du lịch xanh, sạch ông thấy hay và ý nghĩa nên quyết định chuyển hướng làm farmstay.

Hiện ông chỉ mới khai thác vài hecta để trồng sầu riêng và các loại cây ăn trái khác theo phương thức hoàn toàn bằng hữu cơ. Để làm được điều này, ông mời chuyên gia nông nghiệp hữu cơ từ miền Tây về hướng dẫn cách làm suốt nhiều năm nay. “Tôi tận dụng tất cả những phế phẩm nông nghiệp để nuôi trùn quế, lấy phân trùn ủ rồi bón lại cho cây, tạo thành một vòng tròn tuần hoàn khép kín”, ông nói.

Nằm cạnh farmstay của ông Tuấn là vườn cà chua Nova, một farmstay được xem là “độc lạ Tây Ninh”. Chia sẻ với phóng viên, anh Tuấn Anh, chủ nhân của farmstay cho biết anh vốn là kỹ sư điện, sau nhiều năm lăn lộn với nắng gió công trường, thường xuyên xa gia đình, anh quyết định “dừng cuộc chơi” để về quê làm nông nghiệp.

Xem thêm: Sống lành ở Cánh đồng bất tận

Thông qua các mối quan hệ, anh hợp tác với một công ty nông nghiệp để mang giống cà chua Nova về Tây Ninh - một quyết định liều lĩnh vì đưa một loại cây xứ lạnh về vùng đất “nắng cháy da người”. Sau nhiều lần thất bại, cuối cùng anh đã chiến thắng thiên nhiên, tạo ra một khu vườn ôn đới tại quê hương nắng nóng của mình.

“Tôi đang mở rộng thêm vườn cà, trồng thêm chanh dây và một vài loại cây khác để đa dạng hóa khu vườn của mình”, anh Anh Tuấn cho biết thêm. Hiện vườn của Anh Tuấn thường xuyên đón các đoàn khách đến tham quan, trải nghiệm tại vườn, đặc biệt là các đoàn học sinh, sinh viên.

Chia sẻ với phóng viên Tạp chí Nông Thôn Việt, chị Lê Thị Như Oanh - Phó Giám đốc Hương Sen Việt Travel, cho biết hiện nhu cầu về du lịch trải nghiệp nông khá cao và công ty của chị đang tăng cường hợp tác với các doanh nghiệp địa phương để đa dạng hóa sản phẩm du lịch địa phương.

Hướng tới phát triển bền vững, đa dạng hoá sản phẩm du lịch

Ông Ngô Trần Ngọc Quốc - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tây Ninh cho biết địa phương sở hữu hệ sinh thái nông nghiệp phong phú, nhiều tiểu vùng đất - nước - khí hậu khác nhau, rất thuận lợi cho mô hình nông nghiệp hữu cơ và trải nghiệm nông nghiệp bền vững. Từ vùng chuyên canh mía, mì, vườn cây ăn trái, rau màu, mãng cầu Bà Đen, dừa, nuôi trồng cá nước ngọt, bảo tồn ốc núi Tây ninh đến các khu vực nông trại ven hồ Dầu Tiếng, dọc sông Vàm Cỏ Đông… tất cả tạo nên nguồn tài nguyên du lịch nông nghiệp độc đáo mà ít địa phương có được.

Bên cạnh đó, Tây Ninh cũng có ưu thế lớn nhờ vị trí địa lý bằng phẳng, có nguồn nước tưới quanh năm của hồ Dầu Tiếng, hệ thống thoát nước của 2 con sông Vàm Cỏ Đông và sông Sài Gòn... Không gian nông thôn còn giữ được tính nguyên bản, cảnh quan xanh, sạch, yên bình; nhiều mô hình sản xuất hữu cơ, tuần hoàn đang chuyển đổi mạnh mẽ, phù hợp với xu hướng “du lịch xanh - sạch - bền vững”. Vị trí giáp TP.HCM và thủ đô Phnompenh (Cambodia) nên Tây Ninh cũng thuận lợi thu hút khách đô thị muốn tìm không gian nghỉ ngơi, trải nghiệm nông nghiệp.

Ngoài ta, Tây Ninh còn có nền ăn hóa bản địa đa dạng, gồm văn hóa Khmer, Chăm, tôn giáo đặc thù Cao Đài, Phật giáo, Hồi giáo… cùng ẩm thực phong phú đa dạng. Đây là nền tảng quan trọng để kết hợp giữa canh tác nông nghiệp và trải nghiệm văn hóa.

Xem thêm: Tour du lịch viết từ… nương rẫy

Cũng theo ông Quốc, hiện nay, Tây Ninh có hơn 30 mô hình đang khai thác hoặc bước đầu hình thành sản phẩm du lịch nông nghiệp - sinh thái. Bao gồm các nông trại nuôi trồng, thủy sản, các nông trại sản xuất rau quả hữu cơ; các khu sinh thái, nhà vườn kết hợp du lịch trải nghiệm.

Một số hợp tác xã nông nghiệp chuyển đổi sang mô hình du lịch cộng đồng dù quy mô chưa lớn, nhưng hiệu quả bước đầu rất tích cực, tăng thu nhập cho nông dân, đặc biệt là nhóm sản xuất hữu cơ, vì giá trị nông sản tăng nhờ trải nghiệm gắn với câu chuyện bản địa. Phong cách du lịch xanh đang được định hình, phù hợp xu hướng mà thị trường lữ hành đang phát triển: du lịch không chỉ để “đi và xem” mà để tương tác - học hỏi - chuyển hóa.

Về định hướng lâu dài, ông Quốc cho biết, Tây Ninh sẽ phát triển du lịch nông nghiệp theo hướng nông nghiệp xanh - sạch - hữu cơ, phù hợp xu thế quốc gia và định hướng của tỉnh: tôn trọng tự nhiên, gìn giữ văn hóa, tạo lợi ích cho cộng đồng.

Theo đó, chuẩn hóa mô hình nông nghiệp sạch và trải nghiệm du lịch bền vững, khuyến khích sản xuất hữu cơ, tuần hoàn, giảm hóa chất; xây dựng tiêu chí điểm du lịch nông nghiệp xanh dựa trên an toàn thực phẩm, bảo tồn hệ sinh thái, câu chuyện bản địa, mức độ tác động cộng đồng; tăng cường phát triển chuỗi sản phẩm theo mùa và theo vùng sinh thái, nâng chất các sản phẩm đặc trưng: mãng cầu, dừa, rau màu, hoa cảnh, làng nghề.

Đồng thời, xây dựng chương trình trải nghiệm sâu: thu hoạch - chế biến - kể chuyện - thưởng thức. Đẩy mạnh liên kết giữa nông dân - doanh nghiệp - lữ hành - chính quyền, lấy cộng đồng là chủ thể, doanh nghiệp là đơn vị kết nối, nhà nước là đơn vị hỗ trợ và định hướng. Ưu tiên ứng dụng công nghệ số - truyền thông xanh, xây dựng bản đồ số du lịch nông nghiệp Tây Ninh.

Ngoài ra, quảng bá có chọn lọc để thu hút nhóm khách có ý thức, tránh đại trà gây áp lực môi trường; gắn du lịch nông nghiệp với văn hóa bản địa và ẩm thực xanh, khai thác giá trị văn hóa dân gian, văn hóa Khmer, đạo Cao Đài, làng nghề thủ công; phát triển các “tour xanh” kết hợp ẩm thực chay, đặc sản sạch, trải nghiệm thiền, không gian sinh thái…

Những định hướng đó cho thấy Tây Ninh đang từng bước khẳng định vị thế là địa phương có tiềm năng mạnh về du lịch nông nghiệp hữu cơ và du lịch xanh. Với sự quyết tâm của chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng và các chính sách mới, Tây Ninh hướng đến mục tiêu trở thành điểm đến nông nghiệp - sinh thái hàng đầu của miền Đông Nam bộ, đóng góp tích cực vào phát triển bền vững ngành nông nghiệp và du lịch Việt Nam.

Xem thêm: Để mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn thành công: Nông dân phải là người muốn tạo ra nơi đáng sống

Nhiều tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức

Chia sẻ tại Diễn đàn “Du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với văn minh sinh thái và kiến tạo môi trường sống xanh” ngày 8/11, ông Ngô Trần Ngọc Quốc - Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Tây Ninh đã chỉ ra một số khó khăn khi phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn tại địa phương.

Theo ông Quốc, khi phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn, cần phải có chiến lược bài bản, tiêu chí rõ ràng, mà điều cần nhất là phải bám sát thực tế. “Trước đây, chúng tôi cũng đã mời nhiều chuyên gia đến khảo sát, nhưng do họ không phải là người dân địa phương nên xây xong thì “vỡ”. Còn những người dân ở đó thì lại không thể tự làm việc này được. Vì vậy, phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nghiên cứu, chính quyền địa phương và người dân bản địa”, ông Quốc nói.

Ông Quốc cho biết, Tây Ninh đang có 16 di sản văn hóa phi vật thể. Hiện địa phương rất muốn khai thác điệu múa trống Chhay-dăm - một nghệ thuật độc đáo của người Khmer ở Tây Ninh để phát triển du lịch cộng đồng tại vùng nông thôn. Tuy nhiên, cái khó là không có kinh phí để nuôi đội nghệ nhân. Trong những ngày đơn vị lữ hành không đưa khách đến, họ vẫn phải đi làm thợ hồ, làm nương, làm rẫy… nên không dễ để quy tụ. Trước thực tế đó, cần có sự “hà hơi tiếp sức” của chính quyền nhà nước.

Một câu chuyện khác là làm du lịch nông nghiệp gắn với cây mãng cầu. Tây Ninh là địa phương trồng rất nhiều mãng cầu và đang phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp tại các vườn trồng mãng cầu. Tuy nhiên, cây mãng cầu cần sự chăm sóc rất tỉ mỉ do dễ bị sâu bệnh. Nếu không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thì trái sẽ bị hư hại. Mà việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật thì lại ảnh hưởng đến hoạt động du lịch, trải nghiệm của khách.

Bên cạnh đó, điều quan tâm nhất của bà con nông dân là chuyển sang canh tác hữu cơ để làm du lịch mà khách không đến thì biết bán mãng cầu cho ai? Lúc này mang trái ra chợ bán cũng không được vì trái mãng cầu trồng theo hướng hữu cơ thường không đẹp. Vì câu chuyện mưu sinh hằng ngày nên người nông dân lại quay về với cách làm cũ. Thế nên dù Tây Ninh có vườn mãng cầu mênh mông nhưng cũng rất khó để làm du lịch nông nghiệp.

Từ những bài học thực tế, ông Ngô Trần Ngọc Quốc cho rằng để phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn, cần có 3 yếu tố: sự quyết tâm của chính quyền địa phương, sự đồng thuận của doanh nghiệp, và công tác truyền thông nâng cao nhận thức, quảng bá sản phẩm.

Dược sĩ Bùi Đắc Thắng - Giám đốc Công ty Cổ phần Nghiên cứu Bảo tồn và Phát triển Dược liệu Đồng Tháp Mười (Tây Ninh) cũng cho biết, Khu du lịch Cánh đồng bất tận ra đời sau khi những đồng cỏ bàng thuộc khu vực Công ty quản lý được chọn làm bối cảnh chính để quay bộ phim điện ảnh Cánh đồng bất tận, chuyển thể từ tác phẩm cùng tên của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.

Bên cạnh được giao bảo tồn rừng tràm gió nguyên sinh, Công ty cũng đã quy hoạch 50ha để trồng một số cây tinh dầu và dược liệu theo hướng hữu cơ. Đến Khu du lịch Cánh đồng bất tận, du khách không chỉ bị thu hút những dấu tích còn lại của phim trường mà còn được trải nghiệm “tắm rừng”, tham quan Nhà máy Mộc Hoa Tràm, tìm hiểu về các loại dược liệu cũng như những bài thuốc chữa bệnh bằng thuốc Nam…

Theo ông Thắng: “Chưa có mô hình du lịch nào có đông đảo dược sĩ tham gia như tại Khu du lịch Cánh đồng bất tận, bởi phần lớn nhân viên phục vụ tại Khu du lịch Cánh đồng bất tận cũng là những người làm việc trong Nhà máy Mộc Hoa Tràm. Nguyên nhân là do lượng khách không ổn định, chỉ tập trung vào các ngày cuối tuần nên rất khó để chúng tôi chuyên nghiệp hóa một đội ngũ riêng”.

Cái khó thứ 2 là vấn đề giao thông. Khu du lịch Cánh đồng bất tận nằm ở vùng kinh tế khó khăn của tỉnh Tây Ninh (Long An cũ), nhiều đoạn đường chưa được đầu tư nâng cấp. “Một số cây cầu dẫn vào Khu du lịch chỉ cho phép xe có trọng tải dưới 8 tấn đi qua, vì vậy chúng tôi chỉ có thể đón những đoàn khách đi xe 15 chỗ” - ông Thắng cho biết.

THÙY DUNG