Dòng chảy dầu mỏ toàn cầu sẽ ra sao khi hải quân Mỹ phong tỏa Iran?

Theo tuyên bố mới nhất từ quân đội Mỹ, các tàu thuyền ra vào các cảng của Iran sẽ nằm trong diện bị kiểm soát. Nếu được triển khai đầy đủ, động thái này có thể khiến khoảng 2 triệu thùng dầu/ngày của Iran không thể tiếp cận thị trường quốc tế, qua đó làm gia tăng áp lực lên nguồn cung vốn đã mong manh.

Quyết định trên được đưa ra ngay sau khi các cuộc đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran tại Islamabad kết thúc mà không đạt được tiến triển. Tổng thống Donald Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ bắt đầu phong tỏa mọi tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz, một tuyến hàng hải huyết mạch quan trọng hàng đầu của thế giới.

Tuy nhiên, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ sau đó đã làm rõ phạm vi áp dụng: chỉ các tàu có liên quan trực tiếp đến Iran mới bị nhắm tới, trong khi hoạt động quá cảnh của tàu quốc tế qua eo biển Hormuz vẫn được đảm bảo.

Phía Iran lập tức phản ứng cứng rắn. Lực lượng Vệ binh Cách mạng cảnh báo mọi tàu quân sự tiếp cận khu vực sẽ bị coi là vi phạm lệnh ngừng bắn và có thể đối mặt với các biện pháp đáp trả mạnh mẽ. Giới chuyên gia quân sự cũng không loại trừ khả năng Tehran sẽ tấn công tàu thuyền hoặc cơ sở hạ tầng của các nước vùng Vịnh, nơi đặt căn cứ của Mỹ.

Dòng chảy dầu mỏ toàn cầu trước nguy cơ gián đoạn

Việc chặn dòng xuất khẩu của Iran đồng nghĩa với việc loại bỏ một nguồn cung đáng kể khỏi thị trường toàn cầu. Dữ liệu cho thấy Iran đã xuất khẩu gần 1,8 triệu thùng/ngày trong tháng 3 và duy trì mức cao trong tháng 4.

Tuy nhiên, một yếu tố có thể làm giảm tác động tức thời là lượng dầu dự trữ trên biển. Trước khi xung đột bùng phát, Iran đã đẩy mạnh sản xuất, khiến hơn 180 triệu thùng dầu hiện vẫn đang được lưu trữ trên các tàu ngoài khơi, một mức cao kỷ lục.

Không chỉ riêng Iran, hoạt động vận tải dầu mỏ của toàn khu vực Vịnh cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Eo biển Hormuz là nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu vẫn gần như đóng băng, bất chấp thỏa thuận ngừng bắn tạm thời giữa Washington và Tehran.

Phần lớn các tàu chở dầu đang tránh xa khu vực này. Một số tàu cố gắng tiếp cận đã phải quay đầu, trong khi chỉ lác đác vài chuyến đi được thực hiện trong điều kiện rủi ro cao.

Theo thống kê, vẫn còn hàng trăm tàu chở dầu với tổng lượng lên tới hơn 170 triệu thùng đang mắc kẹt trong Vịnh, phản ánh mức độ đình trệ chưa từng có của dòng chảy năng lượng.

Châu Á sẽ chịu tác động nặng nề nhất

Trước khi căng thẳng leo thang, phần lớn dầu thô của Iran được xuất sang Trung Quốc, quốc gia nhập khẩu lớn nhất thế giới. Gần đây, nhờ cơ chế miễn trừ trừng phạt từ Mỹ, một số quốc gia khác như Ấn Độ cũng bắt đầu nối lại nhập khẩu.

Tuy nhiên, nếu hoạt động phong tỏa được thực thi nghiêm ngặt, các nền kinh tế châu Á lâu nay vốn phụ thuộc lớn vào nguồn cung dầu mỏ từ Trung Đông sẽ là những bên chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Trong bối cảnh địa chính trị ngày càng phức tạp, mọi diễn biến tại eo biển Hormuz đều có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa trên toàn cầu. Kế hoạch của Mỹ, nếu trở thành hiện thực, không chỉ là một bước đi quân sự mà còn có thể châm ngòi cho một đợt biến động mạnh mới trên thị trường dầu mỏ thế giới.