Doanh nghiệp muốn lớn phải biết từ bỏ những gì không hiệu quả

Tái cấu trúc phải dám lựa chọn, dám từ bỏ

Doanh nghiệp có thể mở rộng sản xuất, tăng doanh thu nhưng hiệu quả kinh doanh chưa chắc được cải thiện. Trong bối cảnh chi phí vốn, nguyên vật liệu và lao động gia tăng, việc tiếp tục duy trì những hoạt động kém hiệu quả có thể khiến nguồn lực ngày càng bị phân tán.

Tại Diễn đàn “Tái cấu trúc doanh nghiệp trong bối cảnh mới”, do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức chiều 22/10, TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, chuyên gia kinh tế Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng doanh nghiệp cần nhìn lại toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh để xác định đâu là lĩnh vực cần tiếp tục đầu tư và đâu là lĩnh vực nên thu hẹp hoặc từ bỏ.

Theo ông, một trong những quyết định quan trọng của nhà quản trị là phải đủ dũng cảm “chọn bỏ”, mạnh dạn thoái vốn hoặc đóng cửa những mảng kinh doanh kém hiệu quả để tập trung nguồn lực vào lĩnh vực cốt lõi.

Điều này đặt ra yêu cầu thay đổi cách điều hành, nhất là với những doanh nghiệp đang phát triển theo hướng mở rộng nhiều ngành nghề nhưng chưa kiểm soát tốt hiệu quả sử dụng vốn.

Thay vì tiếp tục dàn trải nguồn lực, doanh nghiệp cần ưu tiên củng cố sức khỏe tài chính, cơ cấu lại nợ, rà soát danh mục tài sản và tối ưu chi phí vận hành. Đây là nhóm giải pháp đầu tiên trong ba nhóm giải pháp tái cấu trúc được TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn đề xuất.

Sức ép thay đổi càng rõ khi bức tranh kinh tế xuất hiện những tín hiệu trái chiều. Dù tăng trưởng kinh tế 9 tháng đầu năm 2026 đạt mức cao, chi phí đầu vào và áp lực lãi vay vẫn ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Theo phân tích của TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, tăng trưởng tín dụng ở mức cao trong khi huy động vốn tăng chậm đang tạo sức ép lên mặt bằng lãi suất. Cùng với đó, các dự án hạ tầng quy mô lớn và hoạt động đầu tư của những tập đoàn lớn thu hút lượng đáng kể lao động, vật tư sản xuất, khiến doanh nghiệp nhỏ và vừa gặp thêm khó khăn trong tiếp cận nguồn lực.

Không chỉ phải tính toán lại chi phí, doanh nghiệp còn phải đánh giá sức mua của thị trường. Trong 9 tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng mạnh về giá trị danh nghĩa, nhưng mức tăng sau khi loại trừ yếu tố giá thấp hơn đáng kể.

Những biến động này cho thấy mở rộng hoạt động kinh doanh chưa hẳn là lựa chọn phù hợp trong mọi thời điểm. Với doanh nghiệp có nguồn lực hạn chế, việc xác định đúng sản phẩm, thị trường và lĩnh vực có khả năng tạo dòng tiền trở nên quan trọng hơn.

Doanh nghiệp phải thay đổi để giữ được thị trường

Thực tế, sức ép tái cấu trúc không chỉ đặt ra với những doanh nghiệp kinh doanh thua lỗ mà còn với cả doanh nghiệp đang hoạt động ổn định.

Theo ông Trần Ngọc Liêm, Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Giám đốc VCCI Chi nhánh khu vực TP.HCM, trong 8 tháng đầu năm 2026, cả nước có gần 138.100 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, tăng 7,7% so với cùng kỳ, với tổng vốn đăng ký gần 1,71 triệu tỉ đồng. Tuy nhiên, bình quân mỗi tháng vẫn có khoảng 19.700 doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường.

Số doanh nghiệp thành lập mới gia tăng cho thấy hoạt động đầu tư, kinh doanh tiếp tục được mở rộng. Song, số doanh nghiệp rút lui còn lớn cũng đặt ra câu hỏi về khả năng tồn tại và phát triển của cộng đồng doanh nghiệp.

“Tái cấu trúc là kỷ luật của doanh nghiệp còn khỏe”, ông Liêm nhấn mạnh.

Theo ông Liêm, khó khăn của doanh nghiệp hiện tập trung ở hai vấn đề lớn: thị trường tiêu thụ và nguồn vốn. Do đó, doanh nghiệp phải chủ động điều chỉnh cơ cấu vốn, đổi mới quản trị, tăng cường liên kết và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn thị trường, thay vì chờ đến khi gặp khó khăn mới tìm cách thay đổi.

Đặc biệt, những yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, phát thải và tiêu chuẩn xanh không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp xuất khẩu. Khi các doanh nghiệp đầu chuỗi phải đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường quốc tế, những nhà cung cấp nguyên liệu, sản phẩm và dịch vụ phía sau cũng chịu áp lực tương ứng.

“Doanh nghiệp nhỏ nào chuẩn bị trước sẽ được chọn; doanh nghiệp nào chờ đến khi bị yêu cầu thì đã chậm một nhịp”, ông Liêm cảnh báo.

Tuy nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn mới chỉ là một phần của bài toán. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang gặp khó khăn ngay từ khâu tìm kiếm khách hàng và tiếp cận những cơ hội cung ứng.

Ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP.HCM, cho biết mối liên kết giữa doanh nghiệp nhỏ và vừa với các tập đoàn lớn, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) còn khá lỏng lẻo.

Trong khi các doanh nghiệp lớn có nhu cầu về nguyên vật liệu, linh kiện, dịch vụ và sản phẩm hỗ trợ, không ít doanh nghiệp trong nước lại chưa tiếp cận được những cơ hội này.

“Nhiều doanh nghiệp có năng lực sản xuất nhưng không biết tìm khách hàng ở đâu. Có doanh nghiệp muốn tham gia chuỗi cung ứng nhưng không nắm được tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu quản trị và quy trình lựa chọn nhà cung cấp”, ông Triêm nói.

Theo ông, doanh nghiệp nhỏ và vừa phải tự nâng cao năng lực để đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, giá thành, tiến độ giao hàng và tính minh bạch trong sản xuất, kinh doanh. Không thể kỳ vọng doanh nghiệp lớn lựa chọn nhà cung cấp chỉ vì tinh thần hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, ông Triêm kiến nghị TP.HCM xây dựng chương trình kết nối nhà cung cấp trong nước với doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp FDI theo từng ngành, lĩnh vực trọng điểm. Các chương trình cần xác định cụ thể nhu cầu mua hàng, tiêu chuẩn lựa chọn và hỗ trợ doanh nghiệp đủ điều kiện tham gia chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, ông đề xuất tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nhỏ và vừa để cùng thực hiện những đơn hàng, dự án lớn mà từng doanh nghiệp riêng lẻ khó có thể đảm nhận.

“Không phải doanh nghiệp nào cũng có thể phát triển thành doanh nghiệp lớn, nhưng nhiều doanh nghiệp nhỏ hoàn toàn có thể liên kết để tạo ra năng lực cạnh tranh lớn”, ông Triêm nhận định.