'Đánh thức' giá trị bản địa bằng tư duy kinh tế tuần hoàn

Trong bối cảnh xu hướng tiêu dùng xanh đang định hình lại thị trường toàn cầu, câu chuyện về phát triển bền vững không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành bài toán sống còn của nông sản Việt. Bà Lê Thanh Trúc - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã Nông nghiệp bền vững Lạc Địa khẳng định không một cá nhân hay đơn vị nào có thể tự mình làm trọn mọi công đoạn. Theo bà, chỉ có sự liên kết hài hòa giữa các nhóm lao động và làng nghề mới tạo nên sức mạnh dài hạn cho cộng đồng.

Tái thiết kế nông nghiệp từ di sản trăm năm

Vùng đất Phú Lễ, xã Tân Xuân, tỉnh Vĩnh Long (Ba Tri, Bến Tre cũ) từ lâu đã nổi tiếng với chuỗi giá trị nông nghiệp hình thành tự nhiên qua hàng thế kỷ. Bắt đầu từ người trồng lúa nếp mùa, đến người làm men giống, người giao phân, người gặt hái và cuối cùng là các hộ nấu rượu truyền thống. Chuỗi liên kết này đã tồn tại từ thế kỷ 17, trải qua 3-4 thế hệ người dân bám đất.

Tuy nhiên, trước áp lực của thị trường hiện đại, HTX Lạc Địa đã chọn cách tiếp cận mới bằng tư duy thiết kế lại của kinh tế tuần hoàn. Bà Trúc cho rằng phát triển bền vững không phải là làm ra sản phẩm rồi mới tìm cách gắn nhãn "xanh", mà phải bắt đầu chuẩn chỉnh ngay từ hạt giống, đất đai và phương pháp canh tác. Cách tiếp cận này giúp sản phẩm đi xa hơn và đáp ứng được những tiêu chuẩn khắt khe của người tiêu dùng hiện đại.

Hiện tại, hệ sinh thái của Lạc Địa tập trung vào ba dòng sản phẩm chủ lực dựa trên nền tảng "lúa - rượu - di sản". Nhóm thực phẩm và đồ uống nổi bật với các sản phẩm từ mật hoa dừa và thương hiệu rượu Cô gái xứ dừa, Xứ dừa đang từng bước tiếp cận thị trường quốc tế. Song song đó là mảng dịch vụ trải nghiệm đưa du khách về với đời sống nông thôn và nhóm nông sản bản địa gồm lúa mùa, nếp mùa - nguyên liệu linh hồn của rượu Phú Lễ.

Xem thêm:Kỷ lục 8,5 tỷ USD và những ‘khoảng tối’ cần hóa giải của rau quả Việt

Sự mở rộng liên kết này giúp chia sẻ kinh nghiệm vận hành chuỗi, đồng thời nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho người dân. Mỗi sản phẩm khi đến tay người tiêu dùng không chỉ mang giá trị vật chất mà còn kể câu chuyện về văn hóa, về vùng đất và nỗ lực gìn giữ nghề của cả một cộng đồng. 

Nhìn lại hành trình đã qua, bà Trúc chia sẻ lòng biết ơn sâu sắc đến đội ngũ nhân viên trẻ đã chịu khó học hỏi để cùng phát triển. Với bà, những khó khăn đã qua chính là điều may mắn để tôi luyện con người, giúp bà xây dựng được một cộng đồng cùng chia sẻ giá trị sống tử tế.

Sức mạnh của mô hình kinh tế tuần hoàn tại đây nằm ở sự đa dạng của hệ sinh thái làng nghề. Riêng vùng Ba Tri cũ đã hội tụ tới sáu làng nghề truyền thống gồm làm muối, chế biến cá, bánh phồng, trồng lúa, làm gạo và nấu rượu. 

Tận dụng lợi thế này, Lạc Địa không chỉ mở rộng danh mục sản phẩm mà còn tạo ra dòng chảy hai chiều giữa các nhà sản xuất. Đáng chú ý, HTX ưu tiên đưa lên kệ các sản phẩm của phụ nữ khởi nghiệp, người khuyết tật và người yếu thế, điển hình như sự kết hợp với thương hiệu Coco-hand từ vùng lân cận là xã Hương Mỹ, tỉnh Vĩnh Long (huyện Mỏ Cày Nam cũ). Việc mở rộng liên kết giúp chia sẻ kinh nghiệm vận hành chuỗi, đồng thời nâng cao đời sống văn hóa tinh thần cho cộng đồng.

Nhân rộng mô hình sinh thái tại địa phương

Trao đổi với chúng tôi, bà Hồ Thị Thắm - Phó Chủ tịch UBND xã Tân Xuân, đánh giá cao hiệu quả của mô hình này trong việc tạo sinh kế bền vững và thúc đẩy nông nghiệp xanh.

Theo bà Thắm, giá trị lớn nhất mà HTX Lạc Địa mang lại là giải quyết việc làm cho các hộ yếu thế, giúp họ có thu nhập ổn định và cải thiện chất lượng cuộc sống. Bà nhấn mạnh rằng định hướng kinh tế tuần hoàn của Lạc Địa hoàn toàn phù hợp với mục tiêu nông nghiệp xanh của xã.

Không chỉ dừng lại ở sản xuất, Tân Xuân đang chủ động xây dựng kế hoạch để biến Hệ sinh thái doanh nghiệp cuộc sống mới (Rượu Phú Lễ, VinaEcolife, Biz Educo và HTX Nông nghiệp bền vững Lạc Địa) thành điểm kết nối du lịch quan trọng trong vùng. Chính quyền địa phương cũng đang tích cực kết nối với Liên minh Hợp tác xã để khơi thông nguồn vốn, hỗ trợ thiết bị và chính sách. Đây được xem là đòn bẩy quan trọng giúp các hợp tác xã và doanh nghiệp như “Hệ sinh thái doanh nghiệp cuộc sống mới” mở rộng quy mô, hiện thực hóa khát vọng đưa nông sản và văn hóa bản địa vươn xa, đảm bảo sự gắn kết chặt chẽ giữa kinh tế, văn hóa và đời sống người dân.

Chia sẻ thêm, ông Nguyễn Thanh Phương, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Vĩnh Long, chia sẻ về định hướng xây dựng cộng đồng doanh nghiệp bền vững tại xã Tân Xuân dựa trên ba trụ cột chính.

Trụ cột thứ nhất là hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp mạnh, nơi các tổ chức kinh tế bổ trợ lẫn nhau để nâng cao năng lực cạnh tranh. 

Trụ cột thứ hai tập trung vào giáo dục và văn hóa, hướng đến một "cuộc sống mới" nơi các giá trị truyền thống song hành cùng sự phát triển hiện đại.

Trụ cột thứ ba, và cũng là điểm nhấn quan trọng, là phát triển mô hình HTX nông nghiệp gắn liền với du lịch và cộng đồng. Các điểm đến lịch sử - văn hóa như tích cây đa đôi, Đình Phú Lễ - được kết nối chặt chẽ với các thành tố kinh tế như làng nghề rượu nếp, Công ty CP rượu Phú Lễ, hồ nước sạch và các cánh đồng dừa, đồng lúa trải rộng.

Xem thêm: CEO Nguyễn Đình Tùng: Thay vì bán nguyên liệu, chúng ta hãy bán giá trị văn hóa trong từng trái cây

Ngày 11/12, Hội Doanh nghiệp hàng Việt Nam chất lượng cao, Trung tâm Nghiên cứu kinh doanh và hỗ trợ doanh nghiệp (BSA) phối hợp cùng Công ty Duy Tân Recycling tổ chức chương trình tham quan thực tế nhằm giới thiệu mô hình "Hệ sinh thái doanh nghiệp - cuộc sống mới". Đây là cấu trúc liên kết độc đáo giữa bốn đơn vị gồm Rượu Phú Lễ, VinaEcolife, Biz Educo và Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp bền vững Lạc Địa. Điểm nổi bật của hệ sinh thái này là sự phá vỡ ranh giới giữa các lĩnh vực đơn lẻ. Thay vì hoạt động độc lập, các đơn vị cùng kiến tạo một cấu trúc thống nhất, kết hợp chặt chẽ giữa sản xuất thương mại, đào tạo giáo dục, du lịch trải nghiệm, canh tác nông nghiệp và sáng tạo văn hóa.