Đánh thức bản giao hưởng đại ngàn và biển cả: 'Đũa thần' cho du lịch Đắk Lắk hậu sáp nhập?
Đắk Lắk sau sáp nhập đã và đang mở ra một chương mới cho vùng đất này. Không chỉ đơn thuần là sự cộng gộp về mặt địa lý, sự kết hợp giữa đại ngàn Tây Nguyên và duyên hải Phú Yên đầy nắng gió đang tạo nên một không gian du lịch khổng lồ. Thế nhưng, để bản giao hưởng giữa rừng và biển thực sự cất lên những giai điệu hấp dẫn, vùng đất này cần một cuộc lột xác toàn diện về tư duy, từ việc bảo tồn di sản đến định hình sản phẩm.
Bài 1: Đừng bán 'vỏ' văn hóa, hãy bán 'linh hồn' của vùng đất!
Có một Đắk Lắk rất khác, thế nhưng, tiềm năng ấy bấy lâu nay vẫn ngủ quên sau những sản phẩm du lịch manh mún và cách làm thiếu chiều sâu. Để thực hiện khát vọng "Về miền di sản", vùng đất này không chỉ cần những cung đường tráng nhựa, mà cần những bàn tay biết "dệt hoa lên đá", biết thổi hồn vào thiên nhiên, để mỗi hành trình của du khách là một lần được chạm vào linh hồn thuần khiết của đại ngàn và biển cả.
Rời rạc, manh mún, thiếu hồn cốt
Với quy mô hơn 18.000 km vuông, dân số trên 3,3 triệu người cùng 49 dân tộc anh em sinh sống, Đắk Lắk hậu sáp nhập ôm trọn một kho tàng tài nguyên vô giá.
Từ ‘Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên’, nghệ thuật Bài chòi cho đến những danh thắng như gành Đá Đĩa, Tháp Nhạn, hồ Lắk...
Bên cạnh đó, hạ tầng giao thông cũng đang đón những tín hiệu tích cực với hai sân bay Buôn Ma Thuột và Tuy Hòa cùng tuyến cao tốc huyết mạch. Tuy nhiên, tiềm năng to lớn ấy lại đang đối mặt với những thách thức từ chính cách làm du lịch hiện tại.
Thực tế phát triển du lịch thời gian qua bộc lộ sự manh mún, thiếu chiều sâu và đáng lo ngại nhất là sự phai nhạt bản sắc. Tại khu vực cao nguyên, việc khai thác các buôn làng văn hóa đang đi vào lối mòn thương mại hóa bề mặt.
"Làm du lịch cộng đồng nhưng chúng ta làm chưa tới, rất manh mún. Khách vào chỉ thấy mấy cái nhà sàn rồi mấy cái gùi dựng lên để giới thiệu đây là nhà của đồng bào dân tộc Ba Na, Ê Đê, M'Nông. Như vậy nó là sản phẩm chết, không có sinh động. Phải có người dân bản địa thực sự ở đó, trình diễn văn hóa, thổ cẩm, điệu múa... để du khách vào xem trực tiếp chứ không phải chỉ trưng bày hiện vật vô hồn”, ông Trương Văn Hiền, Giám đốc Công ty Lữ hành Phương Nam Travel nhấn mạnh.
Cùng chung góc nhìn trăn trở về việc bảo tồn di sản, ông Trương Hoàng Phương - người “khai sinh” bản đồ du lịch Việt Nam, thẳng thắn cảnh báo về tình trạng đô thị hóa đang “bức tử” các không gian văn hóa nguyên bản.
"Di sản là cái ông cha ta trao cho chúng ta giữ, phải ráng giữ để truyền cho con cháu. Không giữ là mình có tội. Chúng ta đã phân lô, đô thị hóa và biến một điểm du lịch nổi tiếng trở nên rất tầm thường... Du lịch cộng đồng đang bị biến thành những công viên giải trí chứ không còn ý nghĩa bảo tồn. Du lịch không thể tách rời tri thức địa lý và lòng tôn trọng di sản. Nếu cứ tiếp tục tư duy "thương mại hóa bề mặt" và đối xử thô bạo với không gian văn hóa, chúng ta sẽ tự đánh mất đi tài nguyên quý giá nhất mà tiền nhân để lại”, ông Trương Hoàng Phương khẳng định.
Bên cạnh đó, việc vận hành dịch vụ và nguồn nhân lực cũng lộ rõ khoảng trống. Theo nhà báo Các Ngọc, các buôn du lịch cộng đồng được lập ra rất nhiều nhưng du khách chỉ đến một vài nơi, dẫn đến việc đồng bào không được hưởng lợi đồng đều. Tại quần thể Hòn Yến, du khách hoàn toàn thiếu vắng đội ngũ thuyết minh viên địa phương được đào tạo bài bản, dẫn đến việc truyền tải thông tin văn hóa, cảnh quan trở nên chắp vá.
Cần tư duy khác biệt
Nhận thức rõ những giới hạn của mô hình tăng trưởng nóng, lãnh đạo ngành du lịch địa phương quyết định chuyển hướng chiến lược, lấy văn hóa và thiên nhiên làm cốt lõi để xây dựng sản phẩm đặc thù. Năm 2026, Đắk Lắk chọn chủ đề "Đắk Lắk - Về miền di sản" làm kim chỉ nam.
"Chúng tôi không cạnh tranh trực diện với các địa phương lân cận mà sẽ tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù, khai thác chiều sâu văn hóa, thiên nhiên để tạo sự khác biệt. Lượng khách tăng chưa đồng nghĩa với phát triển bền vững. Điều quan trọng là phải nâng cao chất lượng dịch vụ, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách”, ông Lê Phúc Long - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk chia sẻ.
Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sự khác biệt ấy phải bắt nguồn từ những rung cảm tinh tế nhất mà vùng đất này mang lại cho du khách.
Nhà báo Dương Thủy cho rằng ngành du lịch địa phương đang thiếu đi sự lãng mạn và khả năng kể chuyện. Thay vì chỉ tập trung vào các khối bê tông hay di tích thô cứng, du lịch cần đánh thức linh hồn của tự nhiên.
"Ở bãi biển Tuy Hòa, viên đá cũng có nốt nhạc, cát cũng có linh hồn để biến thành những câu chuyện. Việc đầu tiên trong truyền thông là chúng ta đang thiếu những điều để thổi hồn. Ngay cả hoa dã quỳ khi trời chuyển gió lạnh hay rừng khộp rụng lá mùa xuân, đó đều là tài nguyên có sẵn để làm thành những câu chuyện trải nghiệm, nơi du khách được hóa thân thành sơn nữ đi giữa rừng đại ngàn…”, nhà báo Dương Thủy nói.
Sự lãng mạn ấy hoàn toàn có thể hiện thực hóa bằng những hành động cụ thể.
Góp ý cho bài toán quy hoạch không gian, nhà báo Lưu Trọng Văn đề xuất một ý tưởng táo bạo nhưng đầy cảm hứng: phủ xanh và dệt hoa cho toàn bộ trục đường kết nối giữa hai vùng không gian.
"Đất đai, chúng ta sẽ có tội với nó nếu để trống mà không trồng một cây hoa. Hãy bắt đầu từ trồng hoa trên các cung đường cao nguyên, trên những vách đá thay vì để chúng trơ trọi. Cùng với đó là việc thiết kế một bảo tàng cá ngừ, một chợ cá số một của vùng biển này bởi những kiến trúc sư hàng đầu. Đó mới là không gian du lịch tuyệt vời níu chân khách quốc tế”, nhà báo Lưu Trọng Văn gợi ý.
Ngoài ra, cùng với việc tôn tạo cảnh quan, các chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc biến các di sản trở thành những sân khấu sống động.
Việc định kỳ tổ chức các đêm diễn cồng chiêng tại quảng trường, biến Tháp Nhạn thành sân khấu lộ thiên, hay khôi phục lại những lễ hội truyền thống đúng nghĩa chính là cách để văn hóa thực sự hòa nhịp cùng đời sống đương đại.
Giải mã thị trường và chiến lược truyền thông ‘organic’
Có thể khẳng định, sự kết hợp giữa cao nguyên và duyên hải mở ra một lợi thế độc tôn để Đắk Lắk tiếp cận dòng khách quốc tế, đặc biệt là Thái Lan và Lào.
Ông Trần Hữu Phước, chuyên gia du lịch tại Lào, nhận định đây là thị trường có nhu cầu khổng lồ về biển đảo và hải sản do hạn chế địa lý.
"Chúng ta có chương trình sáng ăn cơm Thái, trưa ăn cơm Lào, chiều ăn cơm Việt thông qua cửa khẩu Bờ Y. Người Thái Lan và Lào rất thích biển đảo và hải sản Việt Nam, cũng như rất chuộng cà phê nguyên bản. Đây là điều kiện vàng để Đắk Lắk đón các đoàn khách Caravan có sức mua rất lớn dọc theo trục đường này’, ông Trần Hữu Phước nhấn mạnh.
Tuy nhiên, để khách hàng quốc tế biết đến, phương thức quảng bá cần đánh trúng tâm lý. Đại diện doanh nghiệp lữ hành Thái Lan, bà Trần Kim Phượng - Đại diện Thái Sun Travel chỉ ra rằng người Thái hiện chỉ biết đến Đà Nẵng, Bà Nà Hill hay Hội An.
Do đó, tỉnh cần chủ động tổ chức các đoàn famtrip mời trực tiếp các hãng lữ hành Thái Lan sang trải nghiệm, đồng thời thiết kế các dịch vụ mang tính cá nhân hóa cao như buffet trái cây, buffet cá ngừ hay dịch vụ thuê trang phục truyền thống.
Song song với các chiến dịch xúc tiến bài bản, không thể bỏ qua sức mạnh của truyền thông “organic” từ chính những du khách tự do. Nhà báo Phạm Trung Tuyến cho rằng cung đường nối liền hai đầu sân bay là một mỏ vàng chưa được khai thác đúng mức.
"Với tệp khách trẻ thích du lịch tự túc, điểm đến đôi khi không quan trọng bằng chính hành trình. Vòng tròn kết nối Tuy Hòa – Buôn Ma Thuột (dài gần 500km) sở hữu những cung đường đẹp tuyệt vời (như QL 29, Đông Trường Sơn). Việc cần làm ngay là quy hoạch các điểm dừng xe an toàn để du khách ngắm cảnh và chụp ảnh.”, nhà báo Phạm Trung Tuyến - Phó Ban VOV Giao thông chia sẻ.
Còn theo ông Nguyễn Văn Mỹ - Giám đốc du lịch Lửa Việt, hành trình đánh thức bản giao hưởng đại ngàn và biển cả không thể thành công nếu chỉ dựa vào những lối mòn tư duy cũ.
"Chúng ta không thể giải quyết được vấn nạn hiện nay bằng chính cái suy nghĩ đã tạo ra vấn nạn đó. Phải thay đổi cách nghĩ, cách làm. Đừng lấy suy nghĩ của mình nghĩ là tốt rồi áp đặt, mà phải hỏi những người làm lữ hành, hỏi du khách xem họ thực sự cần gì", ông Nguyễn Văn Mỹ nói.
