Chiến dịch 100 ngày thực hiện Nghị quyết 57: Bộ máy cần gì để cất cánh? | KỲ 3
Dưới sức ép từ những mục tiêu lớn của Nghị quyết 57 và chỉ đạo quyết liệt từ Chính phủ, ngành NN-MT đang bước vào cuộc "tổng tiến công" với chiến dịch 100 ngày thực hiện nghị quyết trên.
Không chỉ đơn thuần là áp lực tiến độ, đây là "bài thi" khắc nghiệt nhất để đo lường năng lực thực thi, khả năng làm chủ công nghệ và bản lĩnh gỡ bỏ những "điểm nghẽn" thể chế tồn tại dai dẳng. Tính đến hết quý 2/2026, thời điểm "bản lề" của chiến dịch, câu hỏi đặt ra là: Sau 100 ngày, diện mạo của bộ máy sẽ thay đổi thực chất, hay tất cả chỉ dừng lại ở những con số báo cáo khô khan trên giấy?
Loạt bài của Nông Thôn Việt sẽ góp thêm góc nhìn để làm rõ nghịch lý giữa khát vọng vươn mình và quán tính cũ kỹ, từ đó chỉ ra những "mạch sống" cần thiết để nền nông nghiệp thực sự cất cánh.
Kỳ 1: Tại sao bộ máy đối mặt với áp lực chồng chất
Kỳ 2: “Nghịch lý” giữa tham vọng và hạ tầng
Kỳ 3: Bài toán về sự bền vững
KỲ 3: Bài toán về sự bền vững
Sau 100 ngày chạy nước rút, áp lực sẽ hạ nhiệt, nhưng thách thức thực sự mới chỉ bắt đầu. Khi hào quang của những con số KPI báo cáo dần lùi lại, điều gì sẽ ở lại trong phương thức vận hành của ngành? Một chiến dịch thành công không được đo bằng tốc độ hoàn thành công việc, mà được định giá bởi những thay đổi thực chất trong tư duy và cơ chế. Nếu sau 100 ngày, bộ máy quay trở lại với những thói quen cũ, thì chiến dịch này thực chất chỉ là một đợt "sốc nhiệt" hành chính, thay vì là một cú hích chuyển đổi.
KPI - Liều thuốc đắng hay áp lực đối phó với 100 ngày?
Chiến dịch 100 ngày sẽ khép lại, những bản báo cáo sẽ dày thêm, các đầu việc trên biểu đồ sẽ dần được tô màu xanh. Nhưng điều quan trọng nhất không phải là những con số biết nói trong báo cáo. Điều người ta nghĩ tới, là liệu sau tất cả những áp lực này, ngành NN-MT có tạo dựng được một thói quen quản trị mới hay không.
Việc áp dụng hệ thống KPI mà hầu hết các ngành, đơn vị, địa phương đang áp dụng, là cách tiếp cận khắc nghiệt, giúp minh bạch hóa trách nhiệm cá nhân đến từng ngày.
Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất chính là căn bệnh thành tích khiến chất lượng bị xem nhẹ để đổi lấy tiến độ.
Khi phải chạy đua với thời gian, bộ máy có nguy cơ sa vào trạng thái làm cho xong thay vì làm thực chất. Số liệu chỉ là bề nổi của công việc được thực hiện.
Nếu quan tâm quá mức nó, thì dễ dàng bỏ qua các tác động thực tế của chính sách đến người nông dân và doanh nghiệp.
KPI phải là thước đo hiệu quả thực thi, chứ không phải là công cụ để hợp thức hóa những sai sót kỹ thuật, lẫn làm cho có, cho đủ.
Nếu sau 100 ngày, mọi quy trình đều đúng tiến độ nhưng chất lượng nông sản vẫn chưa cạnh tranh được, hay thủ tục xuất khẩu vẫn tắc nghẽn, thì KPI đó chỉ là con số vô hồn.
Cái chúng ta cần không phải là một "cơn mưa" văn bản được ban hành đồng loạt, mà là những văn bản có sức sống, giải tỏa được nút thắt thực tế.
Cơ chế thử nghiệm – Đòn bẩy hay chỉ là cái cớ cho sự né tránh?
Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, là lối thoát duy nhất cho các dự án công nghệ chiến lược, trong bối cảnh khung pháp lý hiện hữu chưa thể bao phủ hết các tình huống mới phát sinh.
Chỉ khi dám thử sai và chấp nhận sai trong phạm vi kiểm soát, chúng ta mới tìm ra được những mô hình quản lý thực tiễn. Nhưng cơ chế này cần một cái đầu lạnh lẫn bản lĩnh chính trị để không bị biến tướng thành nơi trú ẩn, né tránh trách nhiệm khi có sai phạm xảy ra.
Quan trọng hơn, chúng ta cần một cơ chế tài chính đặc thù cho việc duy trì hệ thống sau đầu tư.
Hiện nay, ngân sách thường chỉ ưu tiên cho khâu xây dựng, còn khâu vận hành và duy trì thì bị xem nhẹ. Đây là căn bệnh kinh niên của đầu tư công: thích xây công trình hoành tráng, nhưng lại thiếu kinh phí để vận hành.
Việc xây dựng một nền tảng số chỉ là điểm bắt đầu. Duy trì, cập nhật và phát triển liên tục mới là cuộc chiến dài hơi. Nếu sau 100 ngày này, ngành không có những thay đổi căn bản trong cơ chế chi tiêu, duy tu hệ thống và nuôi dưỡng nhân tài, mọi nỗ lực hiện nay sẽ chỉ là những cú dậm chân tại chỗ đầy lãng phí.
Chúng ta cần xóa bỏ tư duy coi chi phí bảo trì là phụ phí. Thay vào đó, phải coi đó là khoản đầu tư sinh lời để công nghệ không biến thành khối phế liệu kỹ thuật số.
Từ tư duy quản lý sang kiến tạo hệ sinh thái
Kết thúc 100 ngày cao điểm, thách thức lớn nhất không nằm ở việc hoàn thành nhiệm vụ, mà ở việc duy trì được quán tính đổi mới. Ngành nông nghiệp cần thoát khỏi tư duy quản lý theo kiểu hành chính đơn thuần để chuyển sang tư duy "kiến tạo hệ sinh thái".
Một hệ sinh thái nơi mà các địa phương không còn làm việc theo kiểu "mạnh ai nấy chạy", mà được kết nối thông qua một kiến trúc dữ liệu dùng chung. Nơi mà doanh nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm trong chuỗi giá trị, không phải là đối tượng bị kiểm soát, mà là đối tác cùng phát triển.
Để đạt được điều đó, Bộ cần sớm ban hành các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật bắt buộc, tạo hành lang pháp lý để dữ liệu các tỉnh liên thông.
Đồng thời, cần có chính sách đãi ngộ đặc thù để thu hút nhân tài công nghệ cao, những người đủ sức làm "kiến trúc sư" cho một nền nông nghiệp dựa trên dữ liệu.
Đừng để bộ máy vận hành như những ốc đảo độc lập, nơi dữ liệu chỉ nằm trong tủ hồ sơ của từng cục, vụ mà không được chia sẻ.
Chiến dịch 100 ngày là phép thử bản lĩnh cho cả hệ thống. Nếu thành công, đây sẽ là tiền lệ cho một lối làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và có trách nhiệm.
Nếu thất bại, nó là minh chứng rõ nhất cho sự khập khiễng giữa tham vọng chính sách và năng lực thực thi. Ranh giới giữa sự đột phá và lãng phí nguồn lực, nằm ở chính sự kiên định của những người đứng đầu.
Chúng ta cần nhìn xa hơn con số 100 ngày. Đó là sự chuẩn bị cho một kỷ nguyên nông nghiệp xanh, minh bạch và dựa trên dữ liệu. Sau 100 ngày, thời gian sẽ trả lời thời hạn đầy áp lực.
Mọi sự chuyển mình thực chất đều bắt đầu từ việc nhìn thẳng vào sự thật, ngay cả khi sự thật đó không hề dễ nghe. Hãy biến 100 ngày này thành bước đệm cho một kỷ nguyên quản trị. Khi đó, mỗi quyết định chính sách không được đo lường bằng sự an toàn của người ký. Mà tên gọi của nó là bằng hiệu quả tạo ra cho người nông dân.
Khi hào quang chiến dịch qua đi, điều duy nhất còn ở lại phải là sự thông thoáng của thể chế, sự hiện đại của hạ tầng và niềm tin vững chắc của người dân vào một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.
