Cả vùng hối hả gặt lúa chạy mặn, vì sao ông nông dân này vẫn thản nhiên?
Khi nông dân vùng ngọt hóa Gò Công tất bật gọi máy gặt, đẩy nhanh tiến độ thu hoạch lúa để né hạn mặn, ông Châu Minh Hải (Giám đốc Công ty TNHH Thương mại HK, Đồng Tháp) vẫn thản nhiên với vùng lúa đặc sản VD20.
Cánh đồng hối hả, cuộc đua chạy mặn đang nóng lên
Những ngày này, trên các cánh đồng vùng ngọt hóa Gò Công (địa phận Tiền Giang cũ nay là Đổng Tháp), không khí thu hoạch lúa Hè Thu trở nên khẩn trương hơn thường lệ.
Tiếng máy gặt đập liên hợp nối nhau chạy trên đồng. Nông dân đứng ngồi không yên, liên tục gọi máy, tính ngày thu hoạch. Ai cũng muốn đưa lúa về nhà sớm hơn một chút.
Vụ Hè Thu năm nay, lúa cho năng suất khá. Bình quân đạt khoảng 6 tấn/ha, cao hơn 500-1.000 kg/ha so với cùng kỳ. Giá bán tương đối ổn định giúp nhiều hộ vẫn có lãi khoảng 24-26 triệu đồng/ha.
Thế nhưng, niềm vui được mùa vẫn đi cùng nỗi thấp thỏm. Mưa bão thất thường có thể làm lúa đổ ngã. Còn phía trước, nguy cơ hạn mặn xuất hiện sớm khiến bà con càng không dám chậm trễ.
Lúa xuống giống đồng loạt, nay lại chín cùng thời điểm. Máy gặt trở nên đắt hàng. Việc thu hoạch vì thế chẳng khác nào một cuộc chạy đua.
Toàn vùng có hơn 20.400ha lúa Hè Thu, trong khi tiến độ thu hoạch mới đạt khoảng 30%. Áp lực càng lớn khi nông dân phải vừa điều tiết máy gặt, vừa rút nước đệm, tranh thủ đưa lúa ra khỏi đồng trước những biến động khó lường của thời tiết và nguồn nước.
Giữa lúc nhiều nông dân đang “chạy mặn”, có một người lại khá thản nhiên.
Đó là ông Châu Minh Hải, người đang liên kết sản xuất lúa trên diện tích khoảng 300ha tại vùng Gò Công.
Vì sao ông Hải có thể bình tĩnh hơn những người đang tất bật ngoài đồng?
Bí mật nằm ở ngưỡng mặn dưới 3‰ và giống lúa VD20
Theo ông Hải, sự bình tĩnh không đến từ việc coi nhẹ nguy cơ hạn mặn. Ngược lại, đó là kết quả của việc chủ động kiểm soát từ trước.
“Mặn thì chúng tôi có lo đâu. Chúng tôi liên kết làm giống lúa dưới 3‰ mặn lâu nay rồi”, ông Hải nói. Câu trả lời nghe ngắn gọn, nhưng phía sau là cả một cách làm khác.
Hiện doanh nghiệp của ông Hải đang liên kết với nông dân trồng lúa VD20 tại vùng Gò Công với nguồn nước được kiểm soát chặt chẽ, độ mặn được duy trì ở mức an toàn dưới 3‰. Bên cạnh đó, doanh nghiệp chủ động liên kết với nông dân từ khâu đầu vào đến tổ chức sản xuất và thu hoạch.
Đây không đơn thuần là chuyện mua lúa sau thu hoạch. Nông dân tham gia chuỗi được hỗ trợ giống, phân hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật dưới hình thức hỗ trợ vốn không tính lãi. Đến vụ thu hoạch, còn được hỗ trợ thêm chi phí.
Đổi lại, nông dân phải tuân thủ quy trình sản xuất và sử dụng giống lúa VD20.
VD20 là giống lúa đặc sản được xây dựng vùng nguyên liệu và thương hiệu tại Gò Công trong nhiều năm.
Theo ông Hải, giống lúa VD20 đặc biệt phù hợp với những chân đất gò, đất phù sa có yếu tố nhiễm mặn. Tuy nhiên, không phải toàn bộ vùng Gò Công đều có thể trồng VD20 đạt chất lượng tốt.
Nếu khai thác tối đa, diện tích đất thích hợp để trồng giống lúa đặc sản này tại Gò Công chỉ khoảng 2.500ha.
VD20 không phải là giống lúa cho năng suất thật cao. Năng suất bình quân khoảng 5-5,5 tấn/ha. Thế nhưng, bù lại là phẩm chất hạt gạo được đánh giá cao. Gạo VD20 khi nấu cho cơm thơm, mềm và dẻo. Việc được trồng trên vùng đất có yếu tố nhiễm mặn cũng tạo nên một phần đặc điểm riêng của loại gạo này.
Năm 2021, gạo VD20 của ông Hải đạt giải Nhì tại Hội thi Gạo ngon thương hiệu Việt trong khuôn khổ Festival lúa gạo Việt Nam lần thứ V.
Sản phẩm này cũng được chứng nhận OCOP 4 sao của tỉnh Tiền Giang cũ.
Lúa VD20 chịu mặn đến đâu?
Câu hỏi nhiều người đặt ra là: VD20 có phải giống lúa chịu mặn nên ông Hải mới có thể “thản nhiên” khi nhiều nông dân đang lo chạy mặn?
Thực tế, VD20 là giống lúa thích hợp với vùng đất có yếu tố nhiễm mặn, đặc biệt là đất gò và phù sa tại Gò Công.
Nhưng theo cách làm của vùng liên kết do ông Hải tổ chức, nguồn nước vẫn được kiểm soát nghiêm ngặt dưới ngưỡng 3‰.
Điều đó cho thấy, VD20 phù hợp với điều kiện đất có ảnh hưởng mặn không đồng nghĩa với việc cây lúa có thể phát triển bình thường trong bất kỳ mức độ mặn nào.
Muốn làm lúa an toàn, giống tốt vẫn chưa đủ. Người trồng phải kiểm soát nguồn nước. Hạ tầng thủy lợi phải chủ động. Độ mặn phải được theo dõi.
Và quan trọng không kém, là nông dân cần có một chuỗi liên kết bền vững để không phải tự xoay xở khi thị trường hay thời tiết bất ngờ thay đổi.
Ông Hải hiểu điều này hơn ai hết. Có thời điểm, để duy trì vùng nguyên liệu VD20, ông phải mua lúa với giá cao để giữ liên kết với nông dân, rồi chấp nhận bán gạo chịu lỗ.
Ông từng phải bán hai mảnh đất để có tiền duy trì vùng nguyên liệu và xây dựng thương hiệu gạo VD20. Đến nay, vùng lúa đặc sản này đã trở thành nguồn sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân.
Ông Sáu Nhã, một nông dân tham gia chương trình trồng lúa VD20 nhiều năm cho biết, trồng lúa VD20 mang lại lợi nhuận tốt nhờ đầu ra được liên kết ổn định.
Câu chuyện ở những cánh đồng lúa ở Gò Công cho thấy một nghịch lý khá thú vị.
Cùng đứng trước nguy cơ hạn mặn, có nơi nông dân đang hối hả thu hoạch từng ngày. Nhưng ở vùng sản xuất được chuẩn bị kỹ hơn, người trồng lúa có thể bình tĩnh hơn.
Sự thản nhiên của ông Hải, vì thế, không phải là không sợ mặn. Đó là sự bình tĩnh của người đã chuẩn bị từ trước: chọn giống phù hợp, kiểm soát nguồn nước, xây dựng hạ tầng và liên kết nông dân thành một chuỗi sản xuất.
Bởi khi nước mặn bắt đầu trở thành nỗi lo, mọi sự chuẩn bị mới thực sự được trả lời. Và trên những cánh đồng Gò Công đang hối hả mùa gặt, có lẽ đó mới là điều đáng chú ý nhất: người nông dân không thể ngăn nước mặn xâm nhập, nhưng hoàn toàn có thể bớt bị động nếu chuẩn bị từ khi nước mặn còn chưa xuất hiện.
