Cà độc dược lan rộng: Tại sao Iraq phát cảnh báo khẩn?
Sự lan rộng nhanh chóng của cây cà độc dược khiến Bộ Nội vụ Iraq phải phát đi cảnh báo khẩn. Kêu gọi người dân báo cáo ngay khi phát hiện loài thực vật nguy hiểm này.
Bộ Nội vụ Iraq vừa cảnh báo nông dân và người dân trên cả nước về sự xâm lấn của cây Datura. Loài thực vật còn được biết đến với các tên gọi như cà độc dược, táo gai hay cây ‘kèn quỷ’.
Thông thường, Datura mọc thưa thớt tại các vùng sa mạc. Loài cây này cũng được trồng để phục vụ y học nhờ chứa nhiều hợp chất quý. Dẫu vậy, giới chức Iraq cho biết tốc độ phát triển hiện nay của chúng đã vượt ngoài tầm kiểm soát.
Trong tuyên bố của Bộ Nội vụ Iraq, Datura gây nguy cơ nghiêm trọng đối với cây trồng nông nghiệp. Chúng chứa các hợp chất hóa học cực độc. Có khả năng ảnh hưởng tới hệ thần kinh của con người, động vật và cả thực vật.
Cà độc dược - loại cây vừa là thuốc, vừa là chất độc
Datura nổi bật với những bông hoa hình loa kèn màu trắng hoặc tím. Quả xanh có gai và các lá lớn tỏa ra mùi hăng đặc trưng. Dù được xếp vào nhóm thực vật độc, cây này lại chứa nhiều hoạt chất quan trọng trong y học. Nhưng công dụng của chúng chỉ phát huy nếu được sử dụng với liều lượng cực kỳ chính xác.
Nó chứa hợp chất thuộc nhóm Alkaloid Tropane như Atropine, Hyoscyamine và Scopolamine. Được chiết xuất phục vụ điều trị giãn đồng tử, say tàu xe và làm thuốc chống co giật.
Ông Khalid Mohammed Omer là giáo sư hóa học tại Đại học Sulaimani. Ông cho biết, loài cây này đã được sử dụng trong y học suốt khoảng 500 năm.
Datura có nguồn gốc từ Trung Mỹ. Cộng đồng bản địa dùng nó trong y học cổ truyền từ trước khi người châu Âu đặt chân đến. Chủ yếu, cây được dùng như thuốc gây mê và giảm đau.
Người châu Âu đến châu Mỹ vào cuối thế kỷ 15. Họ nhanh chóng chú ý tới tác động mạnh của loài cây này lên hệ thần kinh. Sau đó, Datura được đưa về châu Âu rồi lan rộng ra khắp các châu lục khác. Hiện nay, nó đang trở thành mối đe dọa mới đối với nông nghiệp Iraq.
Khả năng thích nghi khiến giới khoa học kinh ngạc
Các nhà khoa học cho biết, họ đặc biệt bất ngờ trước khả năng thích nghi của Datura. Thực vật ngoại lai thường chỉ phát triển mạnh tại nơi có điều kiện khí hậu tương tự bản địa.
Một nhóm nghiên cứu từ Đại học Seville (Tây Ban Nha) đã đi tìm nguyên nhân. Họ phân tích dữ liệu, ghi nhận hơn 124.000 lần phát hiện loài cây này trên toàn cầu. Kết quả xác định được khoảng 7.444 địa điểm mà Datura đã xâm chiếm.
Đáng chú ý, 57% trong số đó nằm ở môi trường lạnh. Hoàn toàn trái ngược với khí hậu bản địa của loài cây này. Datura cũng phát triển mạnh ở các khu vực nóng ẩm phù hợp với môi trường gốc. Chỉ còn khoảng 1% diện tích phù hợp trên toàn cầu chưa bị chúng xâm lấn.
Tại Iraq, đất giàu Nitơ dọc các bờ sông cùng khí hậu nóng và bán khô hạn. Những nơi này trở thành môi trường lý tưởng để Datura mở rộng phạm vi sinh sống.
Theo ông Mohamed Elhagarey, giáo sư tại Trung tâm Nghiên cứu Sa mạc Ai Cập, Iraq hiện là một trong những nơi thuận lợi nhất để loài cây này phát triển mạnh.
Khả năng thích nghi tức thì
Datura dường như không cần hàng trăm năm để thích nghi với môi trường mới. Đây là điều khiến giới khoa học lo ngại hơn cả. Theo họ, loài cây này có khả năng thích nghi gần như tức thì khi hạt giống chạm xuống đất.
Ông Elhagarey cho rằng, sự suy giảm hoạt động nông nghiệp trong các giai đoạn chiến tranh và xung đột tại Iraq đã vô tình tạo điều kiện cho Datura lan rộng nhanh chóng.
Việc đất nông nghiệp bị bỏ hoang do bất ổn cùng nguồn đất màu mỡ sẵn có đã tạo môi trường phù hợp để loài cây này bén rễ và phát triển.
-Mohamed Elhagarey-
Hiện chính quyền Iraq đang triển khai chiến dịch quy mô lớn nhằm kiểm soát sự phát triển của cây Datura. Bao gồm kiểm soát sinh học, phun thuốc trừ sâu và nâng cao nhận thức cộng đồng.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo loài cây này vẫn còn tiềm năng mở rộng phạm vi địa lý mạnh mẽ hơn nữa và khó có thể dừng lại ở ranh giới hiện tại, đặc biệt tại những vùng khí hậu nóng mà chúng chưa kịp xâm chiếm.
