Bán hàng bằng chuyện giả, sao tin 'nông sản sạch' là thật?

Cô bé nghèo cùng bà sấy hạt sen, hai anh em khuyết tật chật vật làm việc… Những video đầy thương cảm thu hút hàng triệu lượt xem rồi dẫn người xem đến các gian hàng bán “nông sản Việt”, "nông sản sạch". Nhưng phía sau những câu chuyện ấy có thể là AI, video nước ngoài được Việt hóa và những sản phẩm không rõ nguồn gốc.

Nông sản sạch trên mạng: Đánh vào lòng trắc ẩn để bán hàng

Một cô bé nghèo cùng bà ngồi sấy hạt sen. Video thu hút tới 2,4 triệu lượt xem cùng hàng ngàn bình luận thương cảm.

Ở một video khác, hai anh em khuyết tật chật vật làm việc rồi té ngã. Phía dưới tiếp tục là những lời kêu gọi mua hàng để “ủng hộ”.

Điểm chung là sau những câu chuyện thương cảm ấy đều xuất hiện sản phẩm nông sản được rao bán.

Nhưng quan sát kỹ, nhiều dấu hiệu bất thường bắt đầu lộ ra.

Nhân vật nói tiếng Việt nhưng khẩu hình không khớp lời thoại. Một số video có bối cảnh giống Trung Quốc, hình ảnh giao dịch sử dụng đồng Nhân dân tệ nhưng chủ kênh vẫn khẳng định bán hàng Việt. Ngay cả một số livestream có người thật, khẩu hình cũng cho thấy nhân vật đang nói một ngôn ngữ khác.

Khi chúng tôi liên hệ tài khoản “Hai Bà Cháu Vượt Khó” để hỏi cơ sở sản xuất hạt sen ở đâu, những câu hỏi như “Hai bà cháu ở đâu?”, “Cháu tự quay video và lập tài khoản phải không?” đều không nhận được câu trả lời rõ ràng.

Ở một số tài khoản khác, khi người mua hỏi nguồn gốc sản phẩm, chủ kênh cũng né tránh, chỉ yêu cầu chuyển khoản hoặc gửi đường link mua hàng.

Không chỉ video, ngay cả những lời “người mua” phía dưới cũng có dấu hiệu bất thường.

“Thương hai bà cháu quá, mọi người mua hàng ủng hộ đi”, “Mình mua rồi, ngon lắm”… là những bình luận xuất hiện dày đặc. Nhưng nhiều tài khoản bình luận không có ảnh đại diện, gần như không có nội dung, mới được tạo. Khi phóng viên nhắn hỏi về trải nghiệm mua hàng, những tài khoản này không phản hồi.

Triệu lượt xem cũng có thể là giả

Ông Lê Trọng Kha, Giám đốc Siêu thị LeKha Mart, cho rằng AI và công nghệ deepfake đang được sử dụng ngày càng nhiều để tạo nội dung bán hàng, trong đó những hoàn cảnh thương tâm hoặc video ăn uống kích thích vị giác là cách dễ tác động đến tâm lý người xem.

Theo ông Kha, rất khó xác định người thực sự đứng sau những kênh bán hàng này ở đâu.

Ngay cả lượng tương tác lớn cũng chưa chắc phản ánh người mua thật. Các hệ thống “phone farm” với nhiều thiết bị có thể tạo hàng loạt lượt thích, chia sẻ và bình luận tự động, khiến người xem có cảm giác sản phẩm đang được rất nhiều người quan tâm.

Người mua thật nhìn thấy hàng ngàn lượt thích, hàng trăm bình luận “đã mua”, “ngon lắm”, “ủng hộ bà cháu”… dễ bị cuốn vào tâm lý đám đông.

Nhưng rủi ro không chỉ nằm ở việc mua nhầm.

Theo ông Kha, những kênh đáng ngờ có thể nhắm tới tiền trong tài khoản hoặc thông tin cá nhân của người đặt hàng. Ngay cả khi giao dịch thực sự diễn ra, người mua vẫn có nguy cơ nhận hàng không đúng quảng cáo, hàng kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc.

Một số kênh quảng cáo nông sản hữu cơ, tự trồng trong nước nhưng nguồn hàng thực tế rất khó kiểm chứng.

Giá cũng là dấu hiệu đáng lưu ý. Chẳng hạn khoai lang sấy có nguồn gốc rõ ràng được bán trên thị trường với giá hơn 100.000 đồng/kg, trong khi một số tài khoản rao chỉ 50.000 - 80.000 đồng/kg.

Mối ngờ phía sau hình ảnh đẹp, giá rẻ bèo

Còn nông sản ấy được trồng ở đâu, chế biến thế nào, ai chịu trách nhiệm về chất lượng thì người mua rất khó biết.

Người mua không hẳn ngây thơ

Một câu hỏi đặt ra là tại sao những video có nhiều dấu hiệu bất thường như vậy vẫn có người mua?

Theo ông Kha, không phải người tiêu dùng hoàn toàn tin vào câu chuyện trong video.

Giá rẻ mới là một trong những lực đẩy quan trọng.

Khi một sản phẩm được gắn mác “hữu cơ”, “nhà trồng”, “đặc sản quê” nhưng lại có giá thấp, người mua có thể chấp nhận bỏ qua những nghi ngờ về nguồn gốc.

Sau đó, hàng loạt bình luận giả tiếp tục tạo cảm giác “người khác đã mua rồi”, trong khi livestream liên tục thông báo hàng sắp hết, mã giảm giá sắp hết để thúc đẩy người mua ra quyết định.

Đó là lúc AI, tương tác ảo, tâm lý đám đông và giá rẻ cùng tác động lên một cú nhấp chuột mua hàng. Và nếu có chuyện xảy ra, người mua lại rất khó biết mình vừa mua hàng của ai.

Bị lừa, biết phải tìm ai?

Luật sư Lê Trọng Thêm, Giám đốc Công ty Luật LTT & Lawyers, cho biết việc sử dụng AI, deepfake hoặc thông tin gian dối để chiếm đoạt tài sản, lừa dối người tiêu dùng không nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật.

Tùy tính chất, mức độ và hậu quả, người thực hiện có thể bị xử lý hành chính, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Khi nghi ngờ bị lừa đảo, người mua có thể lưu lại video, đường link, nội dung trao đổi, thông tin tài khoản nhận tiền và chứng từ giao dịch để làm bằng chứng.

Nạn nhân có thể trình báo công an nơi cư trú hoặc nơi xảy ra giao dịch. Trường hợp liên quan hàng giả, hàng kém chất lượng hoặc quảng cáo gian dối, người tiêu dùng có thể phản ánh đến cơ quan quản lý thị trường và cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhưng với những tài khoản có thể được tạo rất nhanh, video được sản xuất bằng AI và người bán thực sự không rõ đang ở đâu, đòi lại tiền chưa bao giờ là câu chuyện đơn giản.

Nông sản giả làm khó nông sản thật

Thiệt hại không dừng ở một người mua mất vài trăm nghìn đồng.

Những video “xả kho giá vườn”, “nông sản nhà trồng” với mức giá rất thấp còn đặt người sản xuất và doanh nghiệp nông sản thật vào một cuộc cạnh tranh méo mó.

Ông Kha dẫn ví dụ măng cụt nhập khẩu có thể được rao với giá 20.000 - 40.000 đồng/kg, trong khi măng cụt Lái Thiêu khoảng 50.000 đồng/kg. Nếu hàng nhập giá thấp lại được khoác câu chuyện “nông sản Việt”, "nông sản sạch", người tiêu dùng rất khó nhận biết sự khác biệt.

Doanh nghiệp làm thật không thể liên tục bán dưới giá vốn để chạy theo những mức giá ấy.

Nguy hiểm hơn, khi người mua nhiều lần gặp hàng kém chất lượng được quảng cáo là đặc sản, hữu cơ hay nông sản nhà trồng, thứ mất đi không chỉ là tiền.

Niềm tin vào nông sản Việt cũng bị bào mòn

Theo ông Kha, nông sản Việt vì vậy không thể chỉ cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm mà cần đầu tư mạnh hơn cho thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và truyền thông số để người tiêu dùng hiểu sản phẩm đến từ đâu, được sản xuất như thế nào và vì sao có mức giá đó.

Bởi trong một thị trường mà một câu chuyện có thể được AI tạo ra trong vài phút, hàng triệu lượt xem có thể được kích lên bằng công nghệ và một món hàng không rõ nguồn gốc có thể khoác áo “đặc sản quê”, làm ra nông sản thật thôi chưa đủ. Người làm thật còn phải tìm cách để người mua nhận ra đâu là hàng thật.