Ai đang gánh Tết?

Gánh nặng đặt trên vai ai?

Theo Tiến sĩ Tô Nhi A, khi nói về câu chuyện “gánh Tết”, hình ảnh xuất hiện rõ nét nhất trong tâm trí nhiều người chính là những người phụ nữ: các bà, các mẹ, các chị - những người tất bật lo toan chuẩn bị từ chuyện sắm sửa, quần áo con cái, mâm cỗ cúng gia tiên, gói bánh, đến dọn dẹp nhà cửa, lau bàn thờ… Tất cả dường như đều gắn với hình ảnh người phụ nữ.

Trong ký ức, đó là những hình ảnh đẹp, sống động và giàu cảm xúc. Nhưng ở hiện tại, không phải ai cũng cảm thấy nhẹ nhàng. Tiến sĩ Tô Nhi A cho rằng, điều khiến người ta mệt mỏi không nằm ở việc làm nhiều hay ít, mà nằm ở cảm giác mình đang “gánh” hay đang được “hưởng” Tết. Khi Tết trở thành trách nhiệm bắt buộc, khi tiếng thở dài xuất hiện nhiều hơn tiếng cười, Tết sẽ trở nên nặng nề.

Ở trục gia đình truyền thống, xét theo vai trò giới, có thể thấy phụ nữ vẫn là những người gánh Tết, không chỉ về mặt công việc, mà còn là gánh nặng tâm lý: lo đủ, lo thiếu, lo không tròn vai.

Tiến sĩ Tô Nhi A cũng chỉ ra một sự dịch chuyển đáng chú ý trong những năm gần đây: gánh Tết không còn chỉ nằm trên vai phụ nữ, mà đang chuyển dần sang vai người trẻ, dưới góc độ kinh tế.

Với những thay đổi trong cơ cấu dân số cũng như trong lối sống, ngày càng nhiều người trẻ trở thành trụ cột tài chính cho gia đình. Tết đến, họ phải đối diện với hàng loạt khoản chi: tiền chợ, tiền lì xì, quà cáp hai bên nội ngoại, chi phí đi lại, ngoại giao… Tết vì thế trở thành bài toán cân đối tài chính hơn là một trải nghiệm văn hóa.

Xem thêm: TS Nguyễn Hữu Long: ‘Đàn ông thời 4.0 là người gánh vác, san sẻ và… biết xách giỏ cho vợ’

So với ngày xưa, xét về công lao động, Tết hiện đại đã “nhẹ” hơn rất nhiều. Những công việc từng đòi hỏi nhiều thời gian và sức lực như gói bánh, làm mứt, nấu ăn… nay phần lớn có thể mua sẵn nhờ dịch vụ phát triển. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ: sức lao động giảm đi, nhưng cảm giác mệt mỏi lại tăng lên.

Lý do, theo Tiến sĩ Tô Nhi A, là vì gánh Tết ngày nay mang nặng trách nhiệm tiền bạc và áp lực tâm lý hơn là niềm vui trong lao động. Người xưa vất vả nhưng vui, vì họ gắn bó với quá trình chuẩn bị Tết như một phần của đời sống. Người nay tuy “nhàn tay” hơn, nhưng lại mệt đầu óc.

Trách nhiệm hay trải nghiệm?

Một yếu tố khác khiến Tết trở nên nặng nề với nhiều người trẻ chính là hiệu ứng FOMO (sợ bị bỏ lỡ) trong bối cảnh mạng xã hội và xu hướng tiêu dùng phát triển mạnh mẽ.

Ngày nay, Tết đi kèm với trang trí cầu kỳ, mâm cỗ “chuẩn chỉnh”, quà biếu “xứng tầm”, du lịch “phải bằng người ta”... Khi người khác có, mình không có, nhiều người bắt đầu cảm thấy Tết của mình “thiếu”, “nghèo”, “không trọn vẹn”.

Nếu chạy theo để so sánh, người có tiền sẽ mệt vì phải chi nhiều, người ít tiền lại mệt vì cảm giác thua kém. Trong cả hai trường hợp, Tết đều trở thành áp lực. Theo Tiến sĩ Tô Nhi A, muốn thoát khỏi vòng xoáy này, điều quan trọng là phải hiểu bản chất văn hóa của Tết, để không bị dẫn dắt bởi dư luận và xu hướng bề nổi.

Xem thêm: Tiến sĩ Phạm Thị Thúy: Đừng để hôn nhân… ‘cạn lời’

Một trong những điểm nhấn quan trọng của cuộc trò chuyện là câu hỏi: chúng ta đang chọn gánh Tết theo cách nào?

Nếu coi Tết chỉ là trách nhiệm vật chất, là nghĩa vụ phải “bằng người khác”, thì gánh đó chắc chắn nặng nề. Nhưng nếu nhìn Tết như một trải nghiệm văn hóa mỗi năm chỉ có một lần, thì gánh ấy mang ý nghĩa khác: đó là cơ hội để trưởng thành, để thể hiện tình yêu với gia đình, để có một nơi quay về sau những tháng ngày lao động mệt mỏi.

Tết là dịp để mang áo mới về cho ba mẹ, để nói lời yêu thương, để khẳng định rằng dù ngoài kia áp lực đến đâu, mình vẫn có một chốn nương tựa. Gánh Tết khi ấy không còn là gánh nặng, mà là sự lựa chọn đầy ý nghĩa.

Tết không phải “thiên tai”, đừng để mình bị đánh úp

Tiến sĩ Tô Nhi A thẳng thắn nhấn mạnh: Tết không có lỗi. Tết là một mốc thời gian cố định, chúng ta biết trước từ đầu năm. Nếu đến cuối năm mới hoảng hốt, mệt mỏi, rối ren, thì phần nhiều là do thiếu sự chuẩn bị.

Ăn Tết vui cần một tâm thế chủ động: có kế hoạch tài chính “hòm hòm”, phân bổ chi tiêu theo khả năng, không đợi đến sát Tết mới xoay xở. Không cần quá chi li, nhưng cần có hình dung tổng thể để không rơi vào trạng thái “ngơ ngác không biết tiền đâu”.

Xem thêm: Tiến sĩ Tô Nhi A nói về... yêu và lụy

Quan trọng hơn cả, Tết chỉ thực sự vui khi không có ai phải gánh Tết một mình. Tết là dịp để cả gia đình cùng phân vai, cùng làm, cùng giáo dục con cái về giá trị sẻ chia. Những việc nhỏ như lau nhà, lặt lá mai, dán giấy đỏ… đều là cơ hội để kết nối, để truyền lại văn hóa gia đình cho thế hệ sau.

Trong quan hệ vợ chồng, việc lên tiếng và bàn bạc sớm là vô cùng quan trọng: từ tài chính, lịch trình, quà cáp hai bên, cho đến cách tổ chức Tết phù hợp với hoàn cảnh. Sự thấu hiểu giúp Tết dù đơn giản vẫn ấm áp.

Khép lại cuộc trò chuyện, Nhà báo Diễm Chi và Tiến sĩ Tô Nhi A cùng thống nhất rằng: Tết là cơ hội quý giá để mỗi người hiện diện trọn vẹn trong đời nhau. Lớn hay nhỏ không quan trọng, quan trọng là có sự yêu thương và thấu hiểu.

Để Tết thực sự ý nghĩa, điều quan trọng nhất không nằm ở mâm cao cỗ đầy hay hình thức bề ngoài, mà ở sự chia sẻ giữa các thành viên trong gia đình. Khi Tết không còn là trách nhiệm dồn lên vai một người, mà là việc chung của cả nhà, thì không ai phải “gánh” Tết trong cô đơn hay mệt mỏi. Khi mỗi người đều chủ động chia sẻ một phần, dù nhỏ, thì Tết không còn là gánh nặng, mà là khoảng thời gian quý giá để cả gia đình được trở về bên nhau, nghỉ ngơi, hồi phục và tiếp thêm năng lượng cho một năm mới.