50,7 tấn caffeine và cái giá của khoảng trống pháp lý

50,7 tấn caffeine và nhiều lớp kiểm soát bị xuyên thủng

Điều gây sốc trong vụ án này không chỉ là con số 50,7 tấn caffeine. Cũng không chỉ là việc một trưởng khoa dược bị bắt. Cái đáng sợ hơn nằm ở chỗ, một chất được phép kinh doanh trong nước cho mục đích y, dược, thực phẩm hoặc công nghiệp lại có thể trở thành mắt xích của đường dây buôn lậu xuyên biên giới để phục vụ sản xuất ma túy. Khoảng chênh giữa các hệ thống pháp lý đã đủ lớn để bị biến thành “mỏ vàng” cho tội phạm.

Theo thông tin từ C04, nhóm này đã nhập caffeine hợp pháp vào Việt Nam rồi tuồn qua Lào. Rồi tiếp tục trung chuyển sang Myanmar để sản xuất ma túy tổng hợp. Quá trình điều tra xác định đường dây đã buôn lậu hơn 50 tấn chất này.

Vì thế, nếu chỉ nhìn vụ việc bằng lăng kính đạo đức cá nhân thì vẫn chưa đủ. Việc phong tỏa 60 tài khoản trong 1 vụ án cho thấy quy mô dòng tiền khủng của đường dây buôn lậu. Mà đường dây có quy mô càng lớn, dòng tiền và mức độ tổ chức càng cao, càng cho thấy cách quản lý của ta đang chậm hơn tội phạm trước các hàng hóa hợp pháp có điều kiện.

Theo thông tin từ C04, nhóm này dùng doanh nghiệp có giấy phép nhập caffeine, lập hợp đồng mua bán giả, xuất hóa đơn khống, thay bao bì hàng hóa thành xi măng hoặc thức ăn chăn nuôi, lợi dụng sơ hở trong kiểm hóa và phân luồng hải quan điện tử để đưa hàng qua biên giới. Nghĩa là không phải chỉ có một mắt xích hỏng, mà là nhiều lớp kiểm soát cùng bị xuyên thủng.

Đó mới là điều đáng bàn. Chống ma túy hôm nay không còn chỉ là chặn hàng cấm. Cái khó hơn là kiểm soát những chất hợp pháp có điều kiện, đứng ở vùng xám giữa nguyên liệu công nghiệp, dược phẩm, thực phẩm và tiền chất.

Câu hỏi về lỗ hổng pháp lý

Vì vậy, câu hỏi đặt ra là hệ thống sẽ vá lỗ hổng thế nào. Một chất được nhập đúng giấy phép nhưng có thể bị chuyển hướng sử dụng ở nước thứ ba thì không thể chỉ quản lý bằng... hồ sơ. Cần quản theo chuỗi rủi ro. Ai nhập? Nhập để làm gì? Năng lực sử dụng thực có tương xứng không? Dòng hàng đi đâu? Bao nhiêu tấn nằm ngoài nhu cầu thông thường? Khâu nào đang bị biến thành nơi hợp thức hóa?

Nếu không làm đến mức ấy, mọi cuộc siết chặt chỉ là chạy theo dấu chân của tội phạm.

Vụ hơn 50 tấn caffeine vì thế là một lời cảnh báo rất mạnh. Một nền quản lý chỉ cần “đúng trên giấy tờ” sẽ luôn chậm chân trước tội phạm. Khi một chất hợp pháp có thể bị kéo sang phục vụ sản xuất ma túy, thì điều xã hội cần không chỉ là thêm vài vụ bắt giữ. Điều cần hơn là một tư duy quản lý mới. Cần nhìn hàng hóa không chỉ bằng tên gọi hợp pháp của nó, mà bằng nguy cơ thực tế mà nó có thể bị chuyển hóa thành.