5 quốc gia Đông Nam Á hợp tác tăng cường năng lực trồng lúa phát thải thấp
Từ ngày 9 đến 11/10, tại thành phố Cần Thơ, Việt Nam, hội thảo khởi động Dự án “Tăng cường năng lực sản xuất lúa phát thải thấp và bền vững ở khu vực Đông Nam Á” (Dự án CABIN) đã chính thức diễn ra.
Dự án được thực hiện với sự hỗ trợ tài chính từ Quỹ Phát triển Hợp tác Quốc tế Đài Loan (Taiwan ICDF) và do Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế (IRRI) triển khai. Các quốc gia tham gia gồm Việt Nam, Campuchia, Indonesia, Lào và Philippines.
Mục tiêu của dự án là thúc đẩy các biện pháp trồng lúa bền vững, giảm thiểu phát thải khí nhà kính và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường.
Thách thức trong sản xuất lúa tại khu vực
Các nước Đông Nam Á sản xuất hàng năm khoảng hàng triệu tấn lúa và tạo ra khoảng 150 triệu tấn rơm rạ, chiếm 20% tổng lượng rơm toàn cầu. Tuy nhiên, hiện tại, do thiếu các giải pháp quản lý và công nghệ phù hợp, việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch chủ yếu là đốt bỏ, gây phát thải lớn khí metan, một loại khí nhà kính có tác động mạnh hơn CO2.
Việc đốt rơm rạ không chỉ gây ô nhiễm không khí mà còn làm mất đi nguồn tài nguyên có thể tái sử dụng trong sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi.
Indonesia, quốc gia có diện tích trồng lúa lớn nhất trong nhóm, đã đạt sản lượng lúa lên tới 54,75 triệu tấn vào năm 2022. Tuy nhiên, tình trạng đốt rơm rạ phổ biến trong nhiều năm đã khiến chính phủ Indonesia phải ban hành Luật số 41 về bảo vệ đất nông nghiệp bền vững vào năm 2009. Luật này cấm đốt rơm rạ, thay vào đó khuyến khích sử dụng làm phân bón hữu cơ, thức ăn gia súc hoặc vật liệu sản xuất công nghiệp.
Hiện tại, Indonesia đang đẩy mạnh việc áp dụng kỹ thuật mới để xử lý rơm rạ, như phương pháp ủ sinh học và tái chế nông sản.
Tại Philippines, mỗi năm quốc gia này sản xuất khoảng 20,06 triệu tấn lúa, chủ yếu trên diện tích 4,82 triệu ha. Chính phủ đã ban hành Luật Không khí sạch Philippines năm 1999, cũng như Luật Quản lý chất thải rắn vào năm 2000, nhằm ngăn chặn tình trạng đốt rơm rạ.
Bên cạnh đó, nhiều chương trình nghiên cứu và dự án thí điểm đã được triển khai, sử dụng rơm rạ để sản xuất nấm, thức ăn gia súc và sản xuất phân hữu cơ.
Campuchia, với diện tích trồng lúa trên 3,5 triệu ha, mỗi năm thu hoạch khoảng 10 triệu tấn rơm rạ. Gần 55% lượng rơm này được nông dân tận dụng làm thức ăn ủ chua cho gia súc, trồng nấm, hoặc bán sang các nước láng giềng. Tuy nhiên, 45% còn lại vẫn bị đốt bỏ hoặc để tự phân hủy trên đồng ruộng.
Chính phủ Campuchia đang đẩy mạnh các chương trình hỗ trợ nông dân, khuyến khích thu gom rơm để sản xuất phân bón hữu cơ và vật liệu sinh học.
Lào, quốc gia có diện tích trồng lúa nhỏ nhất trong nhóm, mỗi năm sản xuất khoảng 3,9 triệu tấn lúa trên diện tích gần 994.000 ha. Hiện tại, phần lớn rơm rạ sau thu hoạch ở Lào được dùng để làm phân bón hoặc bị đốt bỏ do thiếu cơ sở hạ tầng và công nghệ tái chế.
Tình hình sản xuất lúa và các thách thức tại Việt Nam
Việt Nam, với vai trò là quốc gia sản xuất lúa gạo lớn trong khu vực, mỗi năm tạo ra khoảng 43 triệu tấn lúa, trong đó Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đóng góp tới 90% sản lượng xuất khẩu.
Tuy nhiên, hiện nay, các địa phương tại ĐBSCL chủ yếu tập trung vào mục tiêu kinh tế và an ninh lương thực mà chưa chú trọng đúng mức đến việc giảm phát thải.
Theo ông Lê Thanh Tùng - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ NN&PTNT), Việt Nam vẫn đang gặp khó khăn trong việc quản lý rơm rạ hiệu quả. Có tới 70% lượng rơm rạ được đốt hoặc vùi vào đất, gây phát thải khí nhà kính nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, các biện pháp kỹ thuật như kỹ thuật tưới ướt khô xen kẽ (AWD) và quản lý rơm rạ sau thu hoạch còn chưa được triển khai rộng rãi do thiếu kinh phí và hạ tầng thủy lợi chưa đảm bảo.
Mục tiêu của Dự án CABIN
Dự án CABIN sẽ tập trung vào các hoạt động đào tạo, trình diễn đồng ruộng và chuyển giao công nghệ để giúp nông dân các nước tham gia dự án nâng cao kiến thức và kỹ năng về sản xuất lúa bền vững.
Giai đoạn 2024 - 2028, dự án sẽ xây dựng các tài liệu đào tạo, thiết lập kế hoạch chuyển đổi và thử nghiệm các mô hình trồng lúa phát thải thấp. Ngoài ra, các quốc gia sẽ cùng hợp tác xây dựng tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật phù hợp với thực tiễn sản xuất lúa gạo tại khu vực Đông Nam Á, nhằm tiến tới mục tiêu sản xuất lúa bền vững, thân thiện với môi trường.
Dự án này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả sản xuất lúa mà còn đóng góp quan trọng vào việc bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Với sự hợp tác của năm quốc gia, CABIN được kỳ vọng sẽ tạo ra một mô hình mẫu mực trong sản xuất lúa gạo bền vững cho toàn khu vực Đông Nam Á.
